Asosiy ma’lumotlar
- Yoqilği issıxona pomidorlari kilogrammining tannarxining taxminan 90%ini belgilaydi, bu haqda tadbirkor Xurşid Ahmedov davlat organlari bilan uçraşuvda bayon etdi
- Qozoqiston kömüri bojxonadan tonnasi $40 bilan ötadi, ammo issıxonalarga $110 yetib boradi
- Issıxonalarga hajmlarni maydonga boğlab va biznesni majburiy legalizatsiya qiliş şarti bilan kömürni müstəqil import qilişga ruxsat beriş taklif etildi
Tijorat-sanoat palatasidagi uçraşuv
16-noyabr kuni Tijorat-sanoat palatasida issıxona egalarining davlat organlari vakillari bilan uçraşuvi bölib ötdi, unda issıxona təsərrüotining yoqilğiga boğliqligi muhokama qilindi. Tadbirkor Xurşid Ahmedov yoqilği issıxona pomidorlarining har bir kilogrammi tannarxining taxminan 90%ini belgilaşini bayon etib, uni tarmoqning asosiy muammosi deb atadi: «Özbekistonda işçi kuçi arzon, ösişning asosiy omili va asosiy muammo — yoqilği».
Narx farqi va logistika tösiqlari
Ahmedov aniq misol keltirdi: Qozoqistonning «Şubarqul» markasidagi kömüri bojxonadan tonnasi $40 narx bilan ötadi, ammo issıxonalarga allaqaçon $110 yetib boradi. Uning sözlariga köra, Qozoqiston bilan çegarada, Çernyayevkada kömür tonnasi $32 narx bilan yuk maşinalarida yetkazib beriş bilan taklif etiladi, biroq Toşkent yaqinidagi bojxona postlari kömürni faqat temir yöl orqali qabul qiladi — bu özbek tomonining talabi.
Ötgan yillardagi qarorlar xarajatlar muammosini hal qilmadi
Ötgan yili prezident kömür tuşiriş uçun 66 temir yöl tupigida monopoliyani bekor qildi: ilgari ularning barçasi bitta korxonaga tegişli bölsa, endi ulardan har qanday importçi foydalanişi mumkin. Ahmedov bu qarorni töğri deb atadi, ammo uning sözlariga köra, tuşiriş va omborlarga sarflanadigan ortiqça xarajatlar yöqolmadi. U 2022-yilda özi Qozoqistondan kömür import qilgani va yoqilği hamda valyuta konvertatsiyasi uçun tölovlardan keyin ham tupik egasiga tuşiriş uçun qöşimça tölaşga majbur bölgani, şundan söng bu biznesdan voz keçganini aytadi.
Vagonlar tanqisi va avtomobil taşuvlariga çeklovlar
Tadbirkorning sözlariga köra, qişda vagonlar tanqisi yuzaga keladi: isitiş mavsumida avvalo uzoq qişloqlarga kömür taşiladi va tadbirkorlar öz navbatlarini kutişga majbur. Alternativ — Qirğiziston orqali avtotransport — har bir maşinaga 20 tonna limit bilan çeklangan, taşiş esa taxminan $1 ming turadi. Natijada tonna narxi baribir $100 atrofida qoladi.
Taklif: issıxonalar uçun töğridan-töğri import
Ahmedov issıxona egalariga korxona maydoniga boğlangan hajmlarda kömürni müstəqil keltirişga ruxsat berişni taklif qildi: masalan, 2 gektarlik issıxona uçun limit 200 tonna bölişi mumkin. Buning evaziga tadbirkorlar biznesni legalizatsiya qilişlari, eksport hajmlari böyiça hisobot berişlari va eksportdan olingan valyutaga kömür sotib olişlari kerak böladi. «Biz davlatdan söramaymiz: qarz bering, bizning örnimizga qiling. Bizga şaroit bering, import yölini oçing, bojxonada kiçik imtiyoz bering — va biz öyogimizga turamiz», — dedi u. Uning fikriça, kömür importini töğridan-töğri işlab çiqaruvçilarga qayta taqsimlaş tarmoqdagi soya iqtisodiyotini qisqartirişga, eksport körsatkiçlarini oşirişga va davlatga yuklamani kamaytirişga yordam beradi.
1-dekabrdan ekologik talablar
1-dekabrdan boşlab kömürda faqat davlat ekologik ekspertizasidan ijobiy xulosa olgan issıxonalar, ekologik talablarga rioya qilgan holda işlaşi mumkin: filtrlar, çiqindilarni avtomatik monitoring qiliş tizimi (CEMS), kömür va kul uçun omborlar. Ilgari Energetika vazirligi gaz zaxiralari tugaşi sababli issıxona işlab çiqaruvçilarini boşqa yoqilği turlariga ötişga çaqirgan edi, biroq korxonalar bunga tayyor emas.

