Asosiy ma’lumotlar
- Bir hafta içida Microsoftda, AQŞ parvoz boşqaruv tizimida, NSA, Apple va AQŞ banklarida bir-biridan mustaqil uzilişlar yuz berdi
- AQŞ davlat kotibi Marko Rubio «tizimli hujum» yöqligini va voqealar özaro boğliq emasligini aytdi
- SI Java va PHPdagi zaifliklarni ular keng miqyosda ekspluatatsiya qilinişidan oldin aniqlaşga yordam berdi, biroq jinoyatçilar işini ham tezlaştirmoqda
Katta uzilişlar haftasi
Bir hafta içida dunyo butun bir qator texnik hodisalarga duç keldi: Microsoftdagi yirik uziliş, AQŞda barça reyslarning bir neça soatga töxtaşi, Milliy xavfsizlik agentligi (NSA) içki aloqa tizimidagi muammolar, Apple iCloud va Apple Paydagi uzilişlar, AQŞning eng yirik banklarida tölovlar uzilişi, şuningdek maşhur dasturlaş tillaridagi zaifliklar. Barça bu voqealar bir-biridan mustaqil, biroq ularning vaqt böyiça ustma-ust tuşişi köplab odamlarni mumkin bölgan aloqa haqida öylaşga majbur qildi. Bunday aloqaning dalillari yöq, biroq ular birgalikda zamonaviy texnologik infratuzilma qanday taşkil etilganini va uning zaif joylari qayerda ekanini körsatadi.
Sabablar: yangilanişlar, xatolar va buzib kirişlar
Uzilişlarning aksariyati, köp hollardagi kabi, muvaffaqiyatsiz yangilanişlar yoki örnatişlar tufayli yuz berdi. Microsoftdagi tarmoq yangilanişi serverlarni haddan taşqari yuklab, ularning öçişiga olib keldi. AQŞda dam oliş kunlari minglab samolyotlarning töxtaşi ham eskirgan tarmoqni modernizatsiya qiliş bilan boğliq edi: muhandislar eski mis simlarni optik tolaga almaştirayotgan edi. NSA, şuningdek iCloud va Apple Paydagi muammolar tizimlarni yangilaşdagi uzilişlar bilan izohlanadi. AQŞ banklaridagi tölov uzilişlari JP Morgan Çase «dasturiy xatosi» bilan boğlanadi; bank bu kiberxavfsizlik hodisasi emasligini bildiradi. Şu bilan birga, muammolarning bir qismi haqiqatan ham kiberxavflar bilan boğliq: sun’iy intellekt yordamida dunyoda uçinçi eng maşhur dasturlaş tili bölgan Javadagi zaifliklar aniqlandi, tadqiqotçi Skott Xelme esa eng yirik kompaniyalar foydalanadigan Optimizely platformasida zararli kod topdi. Xakerlar ular aniqlanib, bloklangunga qadar taxminan 7 000 dollar (5 300 funt) miqdorida kriptovalyuta öğirlaşga ulgurgan.
SI va texnik qarz roli
Yozdan boşlab Anthropic va OpenAI kabi SI kompaniyalari eng ilğor modellarga keng omma uçun kirişni juda xavfli deb hisoblab, ularni avval ma’lum kompaniya va muassasalarga taqdim etmoqda. Bunday hollarda xavfsizlik mutaxassislari xuddi şu texnologiyalardan zaifliklarni özlari topiş va jinoyatçilardan erta ogohlantiriş uçun foydalanişi mumkin — Java va PHP bilan boğliq hodisalarda aynan şunday böldi, zaifliklar keng miqyosda ekspluatatsiya qilinişidan oldin yopildi. «Barça bu kiberhujumlar va ularning ortidagi jinoyatçilar işlarini tezlaştiriş uçun SIdan foydalanmasa, men juda hayron bölardim», — dedi Xelme BBC Radio 4 efiridagi Today dasturida. Uzilişlarning özi yangi hodisa emas: sönggi yillarda dunyo CrowdStrike va Amazon Web Services bilan boğliq hodisalar tufayli ham töxtagan edi. Sabablardan biri sifatida «texnik qarz» ataladi — operatorlar asosiy muammoni hal etiş örniga tezkor vaqtinçalik tuzatişlarni qöllaydi, ularning töplanişi vaqt ötişi bilan yanada jiddiy uzilişlarga olib keladi. Bundan taşqari, uzilişlar raqamli dunyoning fizik infratuzilmasi — kabel, server va ma’lumot markazlarini ham eslatadi.
Xavf qançalik jiddiy
AQŞ davlat kotibi Marko Rubio yaqindagi hodisalar özaro boğliq emasligini va bitta hujumçidan kelib çiqmasligini qat’iy bayon etdi: «Biz tizimli hujum ostida emasmiz. Bu voqealar bir-biri bilan heç qanday boğliq emas». PHP va Java holatlarida «yaxşi yigitlar» SI yordamida zaifliklarni jinoyatçilardan erta topdi. Şu bilan birga, Anthropic va boşqa yetakçi SI kompaniyalari öz mahsulotlari bilan boğliq xavflar haqida özlari ogohlantirgan edi. Uzilişlar fizik dunyoga — soğliqni saqlaş va maktablarning işiga, odamlarning öz işini bajariş imkoniyatiga ta’sir qiladi, dam oliş kunlaridagi aviatsiya holatida esa uçişning öziga ham. Hodisalar, şuningdek, dunyoning kiçik sonli öyinçilarga boğliqligini oçib berdi: nafaqat SI kompaniyalariga, balki Microsoft va Amazon kabi infratuzilma yetkazib beruvçilarga ham, ular Google bilan birga dunyo serverlarining ulkan qismini xizmat qiladi. «Oracle Java zaifligi biznes nisbatan kiçik sonli kritik texnologiyalarga qançalik boğliq bölib qolganining yorqin eslatmasi», — dedi RSM UK kompaniyasida risk-maslahat yönalişi rahbari Şeila Pançoli. Aikido Security xavfsizlik muhandisi Xander Van Raemdonk boşqa muammoga e’tibor qaratdi: «Java ulkan miqdordagi biznes dasturiy ta’minotiga singdirilgan, şu sababli köplab kompaniyalarda u qayerda işlaşining töliq röyxati yöq».
Yangi normal holat
Hozirça, ehtimol, ha. Zaifliklarni topiş uçun SI vositalari şunçalik yangiki, ular yillar davomida koddagi yaşirin qolgan nuqsonlarni topişda davom etişi tabiiy. «SI ikkala tomonda aniqlaşni va dasturiy ta’minot çiqarişni tezlaştiradi. Dasturçilar tuzatişi kerak bölgan narsalar hajmi ösib bormoqda, bu işga ajratiladigan vaqt esa qisqarmoqda», — dedi Harness kompaniyasining field CTOsi Martin Reynolds. Texnik qarzni bartaraf etişga töğri keladi, bu esa köproq yangilaniş va köproq potensial uzilişlarni anglatadi. Qöşimçaga tobora mohirlaşib borayotgan xakerlarning doimiy xavfi ham qöşiladi: hujumçilarga bitta zaiflik topiş kifoya, himoyaçilarga esa barça mumkin bölgan hujum yönalişlarini yopiş kerak. «Hujumçilar tez va beparvo harakatlanişi, muvaffaqiyatsizlik xavfisiz tajriba qilişi mumkin, şu sababli ular köpinça biroz tezroq harakatlanadi. Biz hozir hujumçilar tezligi va himoyaçilar tezligi örtasidagi şu kiçik farqni kuzatmoqdamiz», — deb tuşuntirdi Xelme. Kiberxavfsizlikdagi «muşuk-siçqon» öyini yaqin orada tugaşi dargumon, SI ta’siri esa stavkalarni oşirmoqda.
Rasm manbasi, Getty Images



