Asosiy ma’lumotlar

  • AFP ma'lumotlariga köra, 2026-yilda Saudiya Arabistonida 211 kişi öldirilgan, şundan 126 nafari giyohvandik savdosi sodir etganlikda mahkum etilgan
  • AFP ma'lumotlariga köra, 2026-yilda Saudiya Arabistonida 211 kişi qatl etilgan, şu jumladan 126 kişi giyohvand moddalar savdosi uçun hukm qilingan
  • Işlari 2011-yilgi namoyişlar bilan boğliq bölgan ikki erkak öldirildi; BMT avval ulardan birining qamoqini ixtiyorsiz deb tan olgan edi
  • Inson huquqlari himoyaçilari ölim jazolarining ösişini mintaqaviy taranglik bilan boğlaydi, ammo Çatham House mutaxassisi xulosalar çiqarişda ehtiyot bölişni söraydi
  • Inson huquqlari himoyaçilari qatl sonining oşişini mintaqaviy taranglik bilan boglaydi, biroq Çatham House mutaxassisi xulosalarga ehtiyotkorlik bilan yondaşişga çaqiradi

Şarqiy viloyatda ölim jazolari

Saudiya Arabistoni odamlarni xavotirli darajada tez-tez öldirişda davom etmoqda: ötkan şanba kuni Şarqiy viloyatda Javad Abdulla Qureyris va Fadel Hasan as-Safvani öldirildi, Saudiya hokimiyati ularni terrorizm jinoyatlari sodir etganlikda ayblaganini e'lon qildi. Bu haqda Deutsçe Welle inson huquqlari taşkilotlariga tayanib xabar berdi. 2011-yilda as-Safvani fuqarolik huquqlari va qamoqdagi ozod qiliş talabi bilan ötgan tinçlik namoyişlarining taniqli taşkilotçilaridan biri edi, Qureyris esa voyaga yetmagan holda Qatif şahridagi bunday tadbirlardan birida qatnaşgan edi.

BMT fikri va beşinçi mahkumning taqdiri

BMTning ixtiyorsiz qamoqlar böyiça işçi guruhi 2024-yil noyabrda Qureyrisning qamoqini ixtiyorsiz deb tan oldi va uni ozod qilişni talab qildi; bu xulosa yana tört erkakka ham tegişli edi. Qureyris bu beşlikdan öldirilgan törtinçi şaxs böldi. Beşinçisi, Yusuf al-Manasif, inson huquqlari taşkilotlari ma'lumotiga köra, hali ham xavf ostida: Saudiya Arabistonining Oliy sudi unga berilgan ölim jazosini kuçda qoldirdi.

Yillik statistika va çet elliklarning öldirilişi

AFP agentligi hisobiga köra, bu haqda DW duşanba kuni xabar berdi, ötgan ikki ölim jazosi mamlakatda 2026-yilda öldirilganlar sonini 211 taga yetkazdi. Bu raqamga giyohvandik savdosi sodir etganlikda mahkum etilgan 126 kişi va terrorizm bilan boğliq ayblar böyiça öldirilgan 17 kişi kiradi; öldirilganlarning 100 nafari Saudiya Arabiston fuqarolari, qolganlari çet elliklardir. Human Rights Watç avval iyul oyida giyohvandik bilan boğliq zöravonliksiz jinoyatlar sodir etgan beş etiyoplik migrantning, oktyabrda esa ikki bangladeşlik fuqaroning öldirilgani haqida xabar bergan edi, şuningdek 17-oktyabrda voyaga yetmaganlik davrida sodir etgani aytilgan jinoyatlar uçun Saudiya Arabiston fuqarosi Hassan Zaki al-Farajning öldirilgani haqida . HRWning Yaqin Şarq va Şimoliy Afrika böyiça vakili Ahmed Bençemsi DWga 2025-yilda rekord darajadagi kamida 356 kişi öldirilganini, ötgan ön yillikda esa 2000 dan ortiq kişi öldirilganini aytdi.

Dunyoda uçinçi örin va ta'zir tartibi

Death Penalty Information Center ma'lumotlariga köra, Saudiya Arabistoni ölim jazolari soni böyiça Xitoy va Erondan keyin dunyoda uçinçi örinda turadi; 2026-yil böyiça töliq ma'lumotlar hozirça yöq, çunki köplab davlatlar bu statistikani maxfiy tutadi. Bu reyting Amnesty Internationalning ilgari çiqargan xulosalariga ham mos keladi, u 2022–2025-yillarda ham şohlikni uçinçi örinda qöygan edi. Nodavlat ECPM taşkiloti ma'lumotlariga köra, mamlakatda ölim jazosining asosiy usullari toşbötin qiliş va boşni kesişdir. Şu bilan birga, köplab hukmlar, jumladan Qureyris va as-Safvaniga berilgan hukmlar, ixtiyoriy qaror sifatida — ta'zir tartibida çiqariladi, bunda na jinoyat, na jazo Saudiya talqinidagi islom huquqi bilan belgilanmaydi; bunday hollarda ölim jazosi va jasodlar taqdiri haqida deyarli heç narsa xabar qilinmaydi.

Uruş va ta'qiblar: bu jarayonlar boğliqmi?

Fevral oyida AQŞ va Isroilning Eronga qilgan zarbalaridan söng Saudiya Arabistoni Eron va uning ittifoqçisi bölgan Yamandagi husiylarning hujumlariga duçor bölmoqda. DWning baholaşiça, mamlakatning amaldagi rahbari, valiahd şahzoda Muhammad bin Salman jiddiy ikkilaniş oldida qoldi: hujumlar önlab odam hayotini olib ketdi va iqtisodni diversifikatsiya qiliş böyiça Vision 2030 rejasiga tahdid solmoqda, bir qator sammitlar va xalqaro sport tadbirlarini bekor qiliş yoki boşqa vaqtga köçirişga töğri keldi. Inson huquqlari himoyaçisi Sara Lee Whitson DWga hokimiyat «husiylarning takrorlanuvçi hujumlaridan aholini himoya qila olmaganini» va «Eron uruşi fonida Saudiya hukumati ölim jazolari va jismoniy jazolar hukmlarini uzluksiz sur'atda davom ettirayotganini» aytdi. Şu hafta inson huquqlari himoyaçilari Saudiya Arabistonida nikohsiz tuğilgan çaqaloq dunyoga keltirgani uçun 100 marta qamçi uriş jazosiga mahkum etilgan Keniya fuqarosi haqida xabar berdi. Londondagi ALQST taşkiloti direktorining vazifasini bajaruvçisi Maryam ad-Dossari hokimiyat «şubhsiz, Erondagi uruş va mintaqaviy taranglikdan ta'qiblarni kuçaytiriş uçun foydalanilgan» deb hisoblaydijumladan, şia azligiga bosim vositasi sifatida ölim jazosini qöllaş bilan boglaşadi, azariylari esa asosan Şarqiy viloyatda yaşaydi. Biroq Çatham House vakili Nil Kuilliam bevosita sabab-natija boglanişini şoşilinç xulosa qilmaslikka çaqiradi: uning sözlariga köra, qirollik ön yillik davomida ijtimoiy islohotlar ötkazib, siyosiy muxolifat nazoratini saqlab qoldi, mintaqaviy taranglik esa faqat hokimiyatning milliy xavfsizlikka e'tiborini kuçaytirib, ommaviy tanqidga çidamlilikni pasaytiradi. DW 2026-yil 16-noyabr kuni Saudiya Arabistonining Inson huquqlari komissiyasiga izoh uçun murojaat qildi, ammo material e'lon qilingan paytgaça javob olmadi.