Asosiy ma’lumotlar

  • Xitoy kanada çöçqa göşti, baliq va dengiz mahsulotlariga tariflarni kamaytirmoqda — imtiyozlar taxminan 400 mln kanada dollari qiymatidagi eksportga tegişli
  • Kanada xitoy pölati va alyuminiyiga tarif imtiyozlarini 2026-yil oxiridagi muddatdan yana ikki yilga uzaytirmoqda
  • Bitimlar kanada tovarlariga 100 foizli boj joriy etiş bilan tahdid qilgan Donald Trampning ogohlantirişlari fonida tuzildi

Şençjen kelişuvlari

Kanada boş vaziri Mark Karni va Xitoy Xalq Respublikasi raisi Si Tszinpin ikki tomonlama savdoni kengaytiriş böyiça — özaro tariflarni kamaytiriş va yangi tijorat bitimlari orqali — kelişib oldi. Muzokaralar ATEK sammiti oldidan Xitoyning janubidagi Şençjen şahrida bölib ötdi, kelişuvlar haqida seşanba kuni Kanada hukumati xabar berdi, Deutsçe Welle yozadi. Karni Xitoy bilan munosabatlar «ança başorat qilinadigan va barqaror» bölib qolganini, Si esa hamkorlik «faqat ikki davlatimizga emas, balki Osiyo-Tinç okeani hududiga va butun dunyoga foyda keltiradi» deb ta’kidladi.

Aynan nimalar kelişilgan

Kanada hukumati ma’lumotiga köra, Xitoy kanadalik çöçqa göşti, baliq va dengiz mahsulotlariga tariflarni kamaytirmoqda. Anadolu miqyosni aniqlaştirdi: imtiyozlar taxminan 400 mln kanada dollari (279,7 mln AQŞ dollari) qiymatidagi kanada eksportiga tegişli, jumladan 116 mln kanada dollari qiymatidagi muzlatilgan çöçqa göşti bölaklari va 285 mln kanada dollari qiymatidagi baliq va dengiz mahsulotlariga. Bu yanvar oyidan beri tiklangan taxminan 7,5 mlrd kanada dollari (5,2 mlrd AQŞ dollari) qiymatidagi savdo kiriş huquqini töldiradi. Javoban Ottawa Xitoy pölati va alyuminiyining ayrim turlariga joriy tarif imtiyozlarini 2026-yil oxiridagi muddatdan yana ikki yilga uzaytiradi hamda içki taklif yetarli bölmagan pölat va alyuminiy böyiça 32 tarif pozitsiyasini qöşadi. Tomonlar, şuningdek, iqtisodiy va moliyaviy soha, ta’lim va atrof-muhitni muhofaza qiliş böyiça yaqindan hamkorlik qilişga kelişib oldi.

Qöşimça çora-tadbirlar va rejalar

Tariflardan taşqari, Karni ekologik hamkorlik va Xitoydagi talabalar uçun stipendiyalarga 8,85 mln kanada dollari (6,19 mln AQŞ dollari) ajratilganini, 2027-yilni Kanada—Xitoy elektron tijorat yili deb e’lon qilinganini, 2027-yilda savdo missiyasi ötkazilişini hamda 2027-yil mayidan boşlab Air Canada kompaniyasining Vankuver va Guançjou örtasidagi yangi reyslarini ma’lum qildi; xitoy aviakompaniyalari ham Kanadaga reyslar sonini oşiradi. Raislar 15 mln kanada dollardan (10,5 mln AQŞ dollari) ortiq qiymatdagi san’at va madaniyat sohasidagi bitimlarni, kompaniya rahbarlarining yangi davra suhbatini hamda universitetlar ikki diplom dasturini maqbulladilar. Karni, şuningdek, Kanada şu ön yillik oxiriga qadar Xitoyga eksportni 50 foizga oşiriş maqsadiga kutilganidan tezroq yaqinlaşayotganini aytdi.

Yaqinlaşuv konteksti va AQŞning munosabati

Ikki davlatning yaqinlaşuvi yanvar oyida Pekinda bölgan muzokaralardan söng boşlangan edi, öşanda Si va Karni ikki tomonlama aloqalarni mustahkamlaş niyatini bildirib, kanada qişloq xöjaligi mahsulotlariga tariflarni kamaytiriş va xitoy elektromobillarining kanada bozoriga kirişini osonlaştiriş haqida kelişib olgan edi. Ikkala naşr ham isişni Kanada va Xitoyni AQŞga boğliqlikni kamaytirişga undayotgan Vaşington bilan savdo nizolari bilan boğlaydi. Kanadada yaqinlaşuvga tanqidçilar qarşi çiqib, mamlakat xavfsizligi va qadriyatlari uçun xavflarga işora qilmoqda: kanada razvedkasi Xitoy kamida ikki federal saylov tsikliga aralaşgan deb hisoblaydi, biroq Pekin buni rad etadi. Kelişuvlar AQŞ prezidenti Donald Trampning ogohlantirişlariga qaramay tuzildi — u Karnining yanvardagi Pekin safaridan söng barça kanada tovarlariga darhol 100 foizli boj joriy etiş bilan tahdid qilgan va Truth Social platformasida boş vazirni Kanadani xitoy eksporti uçun «tranzit port»ga aylantirişga intilayotganida ayblagan edi.