Asosiy ma’lumotlar
- 2026-yil avgustida politsiya taqiqlangan «Artgemeinsçaft» faoliyatini davom ettirişda gumon qilingan 15 kişining manzillarida tekşiruv ötkazdi; ular orasida Saksoniya-Anhalt yeridan saylangan ikki amaldagi AdG deputati ham bor edi
- 2026-yilning avgustida politsiya taqiqlangan «Artgemeinsçaft» faoliyatini davom ettirişda gumon qilingan 15 kişining uyiga tintuv ötkazdi, ular orasida Saksoniya-Anhalt landtagidagi AdGdan ikki amaldagi deputat ham bor edi
- Welt ma’lumotlariga köra, Saksoniya-Anhalt yeridagi AdG fraksiyasining tört xodimi ilgari taqiqlangan neonatsist yoşlar taşkiloti HDJ a’zosi bölgan
- Tadqiqotçilar Germaniyada öng qanot qaraşlarning ösişini qayd etadi: örnaşib qolgan öng ekstremistik qaraşlarga ega odamlarning qariyb uçdan ikki qismi AdGga ovoz berişga tayyor
- Tadqiqotçilar Germaniyada öng qanot qaraşlarining ösişini qayd etadi: öng qanot qaraşlari mustahkam ildiz otgan odamlarning taxminan uçdan ikki qismi AdG uçun ovoz berişga tayyor
Hokimiyat eşigida turgan partiya va uning aloqalari haqidagi savol
«Germaniya uçun alternativaning» (AdG) saylov muvaffaqiyatlari partiyani hokimiyatga yaqinlaştirdi: AdG raislaridan biri Alisa Vaydel 2029-yilgi saylovlarda partiyadan Germaniya kansleri nomzodini körsatişni maqsad qilgan. Şu fonda Deutsçe Welle AdGning neonatsist tarmoqlar bilan aloqalarini tahlil qilib çiqdi — bu tahlil ayniqsa dolzarb, çunki federal konstitutsiyani muhofaza qiliş xizmati partiyani «öng ekstremizmga şubhali» deb tasniflaydiva bir qator yerlarda (yerlar — Germaniya federal yerlari) u allaqaçon «tasdiqlangan öng ekstremistik» partiya hisoblanadi. Siyosatşunoslari partiyaning 2013-yilda taşkil etilganidan buyon radikallaşib borayotganini qayd etadi. Dyusseldorf oliy maktabining öng ekstremizm böyiça tadqiqotçisi Fabian Virxov DWga bergan intervyusida AdGni umuman «öng ekstremistik partiya, ayni paytda faşistik harakatga xos tendensiyalar ham namoyon etadigan partiya» deb atadi. U partiya içida turli guruhlarni ajratadi: Vaydel erkin bozor va minimal davlat tarafdori hisoblansa, ta’sirli turingen bölimi rahbari Byorn Xyoke etnik jihatdan yagona xalq atrofida quriladigan kuçli davlat uçun kuraşadi.
Tekşiruvlar va taqiqlangan taşkilotlarda işlagan landtag xodimlari
2026-yilda partiyani bir qator janjallar larzaga keltirdi. Avgust oyida politsiya 15 manzilda keng kölamli tekşiruv ötkazdi: gumondorlar 2023-yilda taqiqlangan, Germaniyaning eng yirik neonatsist kadrlar taşkilotlaridan biri bölgan «Artgemeinsçaft» faoliyatini davom ettirişda ayblanmoqda. Tekşiruv qilinganlar orasida Saksoniya-Anhalt yerida AdGdan saylangan ikki amaldagi landtag deputati ham bor; ularning advokatlari ayblovlarni rad etadi. Bundan taşqari, DW Welt gazetasiga tayanib, Saksoniya-Anhalt yeridagi AdG fraksiyasining tört xodimi ilgari taqiqlangan «Heimattreue Deutsçe Jugend» (HDJ) — natsional-sotsialistik irqçilik ideologiyasidan ösib çiqqan va yoşlar uçun harbiylaştirilgan lagerlar taşkil etgan neonatsist yoşlar taşkiloti a’zosi bölganini xabar qiladi. Ulardan ikkisi HDJda rahbariyat lavozimlarida işlagan va hozir AdG siyosatçisi Ulrix Zigmund bilan işlaydi; Zigmund dekabr oyida yer tarixida partiyadan çiqqan birinçi vazir-premer lavozimiga da’vogar bölmoqda.
Işlamay qolgan «mos kelmaslik röyxati»
E’tiborli jihati şundaki, «Artgemeinsçaft» ham, HDJ ham AdGning özining şunday deb ataladigan mos kelmaslik röyxatida turadi; bu röyxat rasman partiyani ekstremistik taşkilotlardan uzoqlaştirişga xizmat qilişi kerak: bunday guruhlarda a’zolik tarixi bor şaxslar partiyadan çiqarilişi lozim. Amalda esa, DW ma’lumotlariga köra, röyxat ölik harf holatida qolmoqda. 2020-yilda partiyadan HDJdagi a’zoligini yaşirgani uçun federal boşqaruv raisining sobiq a’zosi Andreas Kalbits çiqarilgan edi, biroq Spiegel jurnali ma’lumotiga köra, u yana AdG uçun işlaydi — bu safar Saksoniya-Anhalt yerining landtag deputati, landtag raisi örinbosari bölgan Gans-Tomas Tillşnayderning xodimi sifatida. AdGning natsional-sotsializmga munosabati masalasi partiyaning taşkil topganidan beri uning ortidan yuradi: allaqaçon birinçi rais Bernd Lyukke Germaniyadagi demokratiya va parlament siyosatini «degenerativ» deb ataganda janjal qözğatgan edi — bu atama natsistlar yoqimsiz san’atni qadrsizlantirişda işlatgan söz edi. Germaniyada 1933–1945-yillardagi natsist diktaturasiga işoralar Ikkinçi jahon uruşi va Xolokost uçun mamlakat javobgarligi sababli siyosiy tabu bölib qolmoqda.
Normalizatsiya va partiyaning sukuti
Virxov AdGda öng ekstremistik pozitsiyalarning «normalizatsiyasi»ni köradi, bu esa partiyani neonatsist doiralarga jozibador qiladi. Bu Germaniyadagi öng qanot kayfiyatlari böyiça eng köp iqtibos keltiriladigan uzoq muddatli tadqiqotlardan biri — Leyptsig avtoritarizm tadqiqoti ma'lumotlari bilan ham mos keladi: olimlar jamiyatda öng ekstremistik qaraşlar ösib borayotganini, jumladan, natsional-sotsializm an'anasidagi mafkuralarga nisbatan tobora köproq qabul qilinayotganini qayd etadi. Tadqiqot ma'lumotlariga köra, öng qanot qaraşlari mustahkam ildiz otgan odamlarning taxminan uçdan ikki qismi AdG uçun ovoz berardi — bu partiya ilgari öng qanot partiyalari erişa olmagan narsaga muvaffaq böldi: antidemokratik qaraşlarga ega saylovçilarning yirik qatlamlarini öz atrofida birlaştirdi. DW AdG federal raisligidan, fraksiyalar deputatlari va xodimlaridan izoh söradi — heç kim javob bermadi. Virxovning fikriça, sukut mohiyatni aks ettiradi: «AdG içida endi radikal öng qanot pozitsiyalaridan masofa turiş zarurati sezilmayapti». U öng ekstremizm asosiy oqimga şu qadar çuqur kirib borganki, uni şarmandalaşga urinişlar deyarli ta'sir qilmasligini bildiradi. Öng qanot muhitidan çiqişga yordam beruvçi «Nordverbund Ausstieg Reçts» tarmoği xodimi (DW uning ismini şaxsiy hayotni himoya qiliş maqsadida Laura Neymanga özgartirdi) ta'kidlaydi: odam öng qanot doiralarida qança uzoq va çuqur bölsa, bu qaraşlar va aloqalardan masofalaniş şunçalik qiyin böladi.


