Germaniya iqtisodiyoti yana ösmoqda, ammo ekspertlar qarz va demografiya haqida ogohlantirmoqda

Ösiş bor, ammo kayfiyat qoronği

Germaniya iqtisodiyoti yana ösişga qaytdi, ammo mamlakatda taşviş hukm surmoqda — bu Berlin şahridagi bir haftalik yakunlari asosida Deutsçe Welle çizgan manzara. 2026-yilgi maşinasozlik sammitida VDMA assotsiatsiyasi prezidenti Bertram Kavlat tan oldi: «Bir yil oldin bu yerda şunday dedim: biz ğazablandik. Bugun esa şunday aytişim kerak: biz hayron qoldik». Ön yillar davomida Germaniya sanoatining tayançi bölgan bu tarmoq 2018-yildan beri işlab çiqarişni taxminan 20 foizga qisqartirdi va endi har oyda 15 000 iş örnidan ayrilmoqda. Kavlat hukumatni içki nizolar, islohotlarning yöqligi, yuqori byurokratiya va soliq yuklamasi uçun tanqid qildi.

Ekspertlar prognozi yaxşilandi

Ehtiyotkor optimizmga sabab bölgan voqea — bu hafta kansler Fridrix Mersga topşirilgan Iqtisodiy ekspertlar kengaşining kuzgi hisoboti böldi: ekspertlar YaIM ösişini 2026-yilda 1,3 foiz, 2027-yilda esa 1 foiz deb prognoz qilmoqda. Yil boşida ular ança pessimistik edilar. Kengaş raisi Monika Şnitzer tuzatiş sababini şunday tuşuntirdi: iqtisodiyot Eron bilan uruşdan keyingi energiya narxlari şokidan kutganidan tezroq çiqib ketdi, tiklanişni esa «kutilmaganda kuçli eksport va yuqori davlat xarajatlari» itarib bormoqda. 11-noyabrda 71 yoşini nişonlagan Mers buni «umid baxş etuvçi signallar» deb atadi va köplab inqirozlar şaroitida bunday natija öz-özidan kelib turgani yöqligini eslatdi.

Nega 1 foiz yetarli emas

Kon'yunkturaning yaxşilanişi tuzilma muammolarini bekor qilmaydi. Berlin moliyaviy rejasiga köra, ijtimoiy xarajatlar, mudofaa va qarz foizlari federal byudjet xarajatlarining 80 foizini taşkil etadi. «Uzoq muddatda federal byudjetning kutilayotgan daromadlari rejalaştirilgan xarajatlarga yetmaydi», — deb ogohlantirdi Şnitzer. Uning sözlariga köra, byudjet tuzoqdan «ösib» çiqiş uçun Germaniya oxirgi 50 yilda körmagan ösiş suratlari kerak bölişardi.

Qarzlar va reyting savol ostida

Hukumat 555 mlrd yevrodan ortiq xarajatli 2027-yil byudjetini kelişuvni yakunlamoqda: daromadlar yetmasligi sababli 118 mlrd yevrodan ortiq qarz oliş rejalaştirilgan, infratuzilma va armiyaga möljallangan qarz maxsus jamğarmalarini hisobga olganda esa yangi qarzlar deyarli 204 mlrd yevroga yetadi. Ekspertlar ogohlantiradi: hozirgi kurs saqlansa, 2025-yil oxirida 63,5 foizni taşkil etgan qarzning YaIMga nisbati 2040-yilga kelib 100 foizga ösişi mumkin. Germaniya AAA reytingga ega yagona G7 davlati bölib qolmoqda, Mers esa bu maqomni saqlab qolişni xohlaşini ta'kidladi. Kengaş tavsiyalari orasida — ekologik zararli soliq imtiyozlarini bekor qiliş, jumladan dizel yoqilgisini energiya soligidan ozod qiliş, şuningdek, «onalarga pensiya» deb ataluvçi tölovdan voz keçiş va örta muddatda QQSni ösiriş mumkinligi.

Mahsuldorlikka urğu

Tadqiqotçilar çiqiş yölini mahsuldorlik ösişida kömmoqda: kengaş ma'lumotlariga köra, bir xil tarmoqlar içida Germaniyaning eng yaxşi kompaniyalari eng zaiflaridan beş baragaça mahsuldorroq, va orqada qolganlarni tortib oliş ösişni sezilarli tezlaştirardi. Ammo innovatsiyalar kapital talab qiladi, bu yerda esa Ifo iqtisodiy tadqiqotlar instituti tanqislikni qayd etmoqda: Stenford atrofida har ming talabaga yiliga vençur mablaği bilan moliyalaştirilgan taxminan 14 startap asosçisi paydo bölsa, Kembrijda bu 3,5, Münxenda esa atigi 0,5. Berlin sammitida maşinasozlar mehnat xarajatlarini pasaytirişni talab qildi — uzoqroq iş haftasi va işdan böşatişdan himoyada moslaşuvçanlik hisobiga, maoşlarni qisqartmasdan. Assotsiatsiya buyurtma qilgan Nemis iqtisodiyot instituti tadqiqoti şuni körsatdiki, iş haftasini atigi bir soatga uzaytiriş ham real YaIMga beş yil içida 1,5 foiz qöşardi.