Asosiy ma’lumotlar

  • OIF boş kotibi saylovi duşanba kuniga belgilangan; Luiza Muşikiwabo 2018-yildan buyon uçinçi muddatga da'vogar
  • KDR Kongo öz nomzodi Juliana Lumumbani qaytarib oldi va Ruminiya sobiq boş vaziri Dacian Cioloşni qöllab-quvvatlaşini bildirdi — Ruanda ham öz nomzodini qaytarsagina
  • 57,3 mln frankofon yaşaydigan KDR Kongo çiqib ketişi jiddiy zarba bölardi: yil oldin taşkilotdan Mali, Niger va Burkina-Faso çiqqan edi

Inqiroz fonidagi sammit

Yakşanba kuni Pnompenda qariyb 90 davlat va hukumat rahbarini, jumladan KDR Kongodan Kanadagaça bölgan 53 töliq huquqli a'zoni birlaştirgan Frankofoniya Xalqaro Taşkiloti (OIF) sammiti boşlandi. Uçraşuvning asosiy mavzusi duşanba kuni bölib ötadigan taşkilot boş kotibi saylovi böldi, uning atrofida esa ikki afrikalik iştirokçi örtasida keskin nizo avj oldi.

Nizoning mohiyati

2018-yildan buyon boş kotib lavozimini egallab kelayotgan ruandalik Luiza Muşikiwabo uçinçi muddatga öz nomzodini qöymoqda. KDR Kongo uning qayta saylanişi yuz bersa, taşkilotdan çiqib ketişini ma'lum qildi va Ruandani mamlakatning şarqidagi M23 qurolli guruhini qöllab-quvvatlaşda aybladi; Kigali bu ayblovlarni rad etadi. OIF uçun KDR Kongoning çiqib ketişi sezilarli zarba bölardi: taşkilot ma'lumotlariga köra, bu yerda 57,3 mln frankofon yaşaydi — Fransiyadan keyin eng köp frankofon yaşaydigan davlat. Eslatib ötamiz, yil oldin harbiy töntarişlar tufayli a'zoligi töxtatilgandan söng Mali, Niger va Burkina-Faso taşkilotdan çiqqan edi.

Kinşasaning kelişuv manevri

Şanba kuni KDR Kongo öz nomzodi — mustaqillik uçun kuraş qahramoni Patris Lumumbaning 71 yoşli qizi Juliana Lumumbani qaytarib olişini e'lon qildi. Kinşasa «birlaştiruvçi nomzod atrofida konsensus» uçun Ruminiyaning sobiq boş vaziri Dacian Cioloşni qöllab-quvvatlaşini bildirdi. AFP agentligi ta'rifiga köra, bu taklif Ruanda ham öz nomzodini qaytarişi şarti bilan boğliq, biroq Ruanda taşqi işlar vaziri Muşikiwabo poygada davom etişini ma'lum qildi.

Macron birlikka çaqirdi

Sammitga kelgan Fransiya prezidenti Emmanuel Macron taşkilotdagi «içki bölinişlardan» ogohlantirdi: «Biz uning kuçi bölgan narsani — ya'ni birligini saqlab qoliş haqida ğamxörlik qilişimiz kerak». Ruanda rasmiylariga köra, Macron prezident Pol Kagamedan Muşikiwabo nomzodini qaytarişni söragan va rad javobini olgan; Yelisey saroyi esa Parij ikkala nomzodga ham çekinişni taklif qilganini aniqlaştirdi. Afrika bölmagan delegatsiyalardan biri anonim ravişda AFPga şunday dedi: «Bunday aralaşuv bilan biz orqaga, Fransiya hal qiluvçi rol öynaydi degan ğoyaga qaytamiz». Fransiya OIFning eng yirik donori bölib qolmoqda, Kanada esa uning byudjetining 25 foizini ta'minlaydi.

Sammitning boşqa mavzulari

Macronning kelişi Fransiyadagi norozilik namoyişlari bilan ustma-ust tuşdi: bu oyning boşlarida iş haqi muammolari va talabalar noroziligini qöllab-quvvatlaş sababli köçalarga 600 mingdan ortiq odam çiqqan, minglab odam qölga olingan. BMTning maxsus rapporteri Tom Andrews delegatlarga, amalda yakka partiyali davlat sifatida tavsiflanadigan Kambodjaga bosim ötkazib, qölga olingan faollarni ozod qilişni talab qilişga çaqirdi: «Inson huquqlarini himoya qiliş, jamoat uçun muhim masalalarni yoritiş yoki tanqidiy fikrlar bildiriş uçun heç kim qamoqda uşlab turilmasligi kerak».