Asosiy ma’lumotlar

  • Çili 2025 yilda 5,3 mln tonna mis qazib oldi — bu KDR Kongo va Xitoy yiğindisidan köp
  • KDR Kongo va Zambiya birgalikda 4,14 mln tonna qazib oldi — bu Xitoy va AQŞ yiğindisidan 1,3 mln tonnaga köp
  • Dunyo mis zaxiralarining taxminan 18 foizi Çili hissasiga töğri keladi

Çili mis qazib oliş böyiça jahon yetakçisi bölib qolmoqda

AQŞ Geologik xizmati (USGS) Mineral Commodity Summaries 2026 hisobotida 2025 yil yakunlari böyiça eng yirik mis qazuvçilar haqidagi ma’lumotlarni e’lon qildi. Körsatkiçlar qazib olingan rudadagi sof misning hisobiy miqdorini aks ettiradi — bu umumiy ruda hajmi ham, raffinadlangan mis işlab çiqarişi ham emas.

Jahon reytingidagi kuçlar muvozanati

Yetakçi 5,3 mln tonna bilan Çili böldi — bu ikkinçi va törtinçi örinlarni egallagan KDR Kongo va Xitoyning yiğindi körsatkiçidan köp. Uçinçi örinni 2,7 mln tonna bilan Peru egalladi, bu esa Janubiy Amerikani jahon mis qazib olişining asosiy markazlaridan biriga aylantiradi. Hisobot ma’lumotlariga köra, dunyodagi bu metall zaxiralarining taxminan 18 foizi Çili hissasiga töğri keladi. Markaziy Afrika alohida ajralib turadi: KDR Kongo va qöşni Zambiya 2025 yilda birgalikda 4,14 mln tonna qazib oldi — bu Xitoy va AQŞ yiğindisidan 1,3 mln tonnaga köp.

Çili yetakçi örinni qanday egalladi

Mis zamonaviy iqtisodiyotda — elektr tarmoqlari va sanoat uskunalaridan tortib elektromobillar va data-markazlargaça — muhim rol öynaydi, şu bois yetkazib beruvçi mamlakatlarning global ta’minot zanjirlaridagi roli elektr energiyasiga bölgan talab bilan birga ösib bormoqda. Çili mis sanoati tarixi XX asr boşlarida, mamlakatdagi boy konlar yirik amerika toğ-kon kompaniyalarini öziga jalb qilganida boşlandi: El Teniente konini özlaştiriş 1904 yilda, Çuquicamata koniniki esa 1910 yilda boşlangan. Buriliş nuqtasi 1971 yil böldi, öşanda Çili yirik mis konlarini milliylaştirdi, 1976 yilda esa davlat kompaniyasi Codelco taşkil etildi. Eng tez ösiş 1990-yillarga töğri keldi: Çili Milliy samaradorlik komissiyasi ma’lumotlariga köra, ön yillik davomida yillik qazib oliş deyarli uç barobar ösib, 1990 yildagi 1,6 mln tonnadan 2000 yilda 4,6 mln tonnaga yetdi. Muhim rol 1990 yilda Escondida konining işga tuşirilişi öynadi, u keyinçalik dunyodagi eng yirik oçiq usulda qaziladigan mis koniga aylandi.