Asosiy ma’lumotlar

  • Ğaza böyiça kelişuv Şarm-aş-Şayxda bir yildan ortiq vaqt oldin imzolangan; rasman sulh saqlanmoqda, biroq öq otiş holatlari va hujumlar davom etmoqda
  • Taxminan 1900 ozod etilgan falastinlik evaziga 20 isroillik garovga olingan — rejaning asosan birinçi bosqiçi bajarilgan
  • BMT ma’lumotlariga köra, 27 oktyabrdan 2 noyabrgaça Ğarb daryosida (Ğarbiy qirğoqda) 64 marta köçmançilar hujumi qayd etilgan, 58 falastinlik yaralangan

Kelişuvdan bir yilda nima qoldi

Bir yildan ortiq vaqt oldin Misrning Şarm-aş-Şayx şahrida Ğazada tinçlik örnatiş va sektorni tiklaşga qaratilgan kelişuv imzolandi. Özbekiston Ğazani tiklaş Kengaşiga qöşilişga tayyor ekanini ma’lum qilgan edi: reja böyiça iştirokçi davlatlar tiklaniş uçun ma’lum mablağ ajratişi kerak edi. Biroq keyinçalik AQŞ va Eron örtasida uruş qizib ketdi, Isroil esa hujjat öz iştirokisiz qabul qilinganini va uning javobgarligini öz zimmasiga olmasligini bildirdi. Siyosatşunos Farhod Karimovning bahosiga köra, kelişuvning bajarilişi oxir-oqibat amalda muzlatib qöyildi.

Nima bajarilgan, nima bajarilmagan

Rasman sulh na XAMAS, na Isroil tomonidan bekor qilingan, biroq amalda Ğazada tinçlik yöq: har kuni hujumlar sodir bölmoqda, qurbonlar soni ösib bormoqda, gumanitar yordam yetkazişda jiddiy muammolar saqlanib qolmoqda. Kelişuvga köra yuklar BMT homiyligida, jumladan Rafah ötkaziş punkti orqali yetib borişi kerak edi, biroq köplab nazorat punktlari va tekşiruvlar ularni aholiga yetkazişni qiyinlaştirmoqda. Kelişuvning beşta asosiy yönalişidan, aslida, faqat uşlab turilganlarni ozod qiliş bajarildi: XAMAS 20 isroillikni, jumladan halok bölganlarning jasadlarini ham topşirdi, Isroil esa taxminan 1900 falastinlikni ozod qildi. XAMASni qurolsizlantiriş boşlangan, biroq yakunlanmagan; texnokratik hukumat faqat qoğozda tuzilgan — na XAMAS, na Isroil armiyasi unga real boşqaruvni topşirmagan; Isroil qöşinlarining bir qismi olib çiqilgan, biroq qolgan bölinmalar nazoratni saqlab qolmoqda. Hiqmatilla Qozaqboyevning bahosiga köra, 2026-yil noyabr holatiga köra Ğaza hududining taxminan 70 foizi Isroil nazorati ostida qolmoqda. Yanvarda boşlanişi kerak bölgan tiklaş işlari noyabrgaça boşlanmadi.

Ğarbiy qirğoq: keskinlaşuv

Vaziyat Ğarbiy qirğoqda ham keskinlaşdi, garçi kelişuvning e’tibori suhbatdoşlarning bahosiga köra 80 mingdan ortiq inson hayotini olib ketgan mojaro bölgan Ğazaga qaratilgan edi. 6-noyabrda e’lon qilingan BMT hisobotiga köra, 27 oktyabrdan 2 noyabrgaça köçmançilar falastinliklarga 64 marta hujum qildi, 58 kişi yaralandi, ulardan 43 nafari töğridan-töğri köçmançilar hujumlarida jarohat olgan. Xalqaro taşkilotlar ma’lumotlariga köra, 2026-yil yanvardan noyabrgaça Ğarbiy qirğoqda bunday hujumlar taxminan 1300 marta sodir bölgan; eng yuqori çöqqi zaytun hosili yiğiştiriş mavsumi bölgan oktyabr va noyabrga töğri keldi, öşanda köçmançilar hosil yiğişga tösqinlik qilib, yerlarni egallab oldi. Garçi kelişuv Ğarbiy qirğoqdagi yetti tumanda bunday faoliyatni töxtatişni nazarda tutgan bölsa, bu band bajarilmayapti: huquqiy mexanizmlar ham qöllanilmoqda — 2017-yilgi qonun böyiça bir qator arab mahallalaridagi uylar qonunsiz deb topilib, buzilmoqda.

Saylovlar va mumkin bölgan özgarişlar

Hiqmatilla Qozaqboyev eslatdi: Tramp topşiriği bilan 5-noyabr kuni Buyuk Britaniyaning sobiq boş vaziri Toni Bler Isroilga borib, tinçlik rejasini amalga oşiriş muhokamasi uçun Netanyaxu va Eyzenkot bilan uçraşgan. Rejaning birinçi bosqiçi 2026-yil 26-yanvarda oxirgi isroillik garovga olinganning jasadi topşirilişi bilan yakunlandi, şundan söng jarayon amalda töxtab qoldi. Mutaxassisning bahosiga köra, reja ikkinçi bosqiçga ötmayotganining asosiy sababi — XAMAS qurolsizlanişni xohlamayapti, Isroil esa qöşinlarini olib çiqmayapti; bu ikki jarayon bir vaqtda bajarilmasa, Ğazadagi vaziyatning özgarişi ehtimoldan yiroq. Isroildagi saylovlarga kelsak, Qozaqboyev Eyzenkot Netanyaxudan farqli ölaroq, Yevropa bilan munosabatlarni tiklaş tarafdori ekanini, Ğazaga gumanitar yordamni dengiz orqali yetkazişga ruxsat berişi hamda Ğarbiy qirğoqda köçmançilar faoliyatini çeklaşi mumkinligini qayd etdi — garçi falastin davlati masalasidagi pozitsiyasi Netanyaxu qaraşlaridan sezilarli darajada farq qilmasa. Bu baholar mutaxassisning prognozi bölib, sodir bölgan faktlar emas.