Bojxona qömitasi telefonlardagi boj tanqidiga javob berdi: «Bizning stavkalarimiz eng past»

Matbuot anjumanidagi bahs

11-noyabrda mobil qurilmalarni rasmiylaştiriş va IMEI kodlarini röyxatga olişğa bağışlangan Bojxona qömitasi hamda UzIMEI qöşma matbuot anjumanida jurnalistlar va idora vakillari örtasida bahs yüz berdi. Bu haqda Gazeta xabar berdi. Jurnalist importda tölanadigan qöşimça tölovlar oxir-oqibat iste'molçilarga yüklanişini, ya'ni tadbirkorlar bu xarajatlarni mahsulotning yakuniy narxiga kiritişini ta'kidladi. Suhbatdoş bojxonaning özi aytgan 2 trln sömlik summa dalil sifatida keltirib, nima uçun soliqlar tufayli Özbekistonda tovarlar boşqa mamlakatlarga qaraganda qimmatroq ekanligini söradi.

Bojxonaning dalillari

Qömita boşqarmasi rahbari Farhod Olimjonov bunday mantiq böyiça avtomobillar, mebel, telefonlar — barça tovarlar uçun bojxona tölovlarini umuman bekor qiliş kerak bölişini javob berdi. Uning ma'lumotlariga köra, telefonlar importi uçun örtaça jahon boj stavkasi 10–15 foizni taşkil etadi, QQS esa 18–20 foiz, Özbekistonda esa bundan past qiymatlar amal qiladi. Bu joyda naşrlar fikri farq qiladi: Gazeta QQS stavkasini 12 foiz, Spot.uz esa Olimjonov sözlariga tayanib 15 foiz deb keltiradi. Olimjonov şuningdek, 2026-yilning ön oyida byudjetga taxminan 63,5 trln söm bojxona tölovlari tuşganini, şundan 2 trlni mobil qurilmalar importi taşkil etganini ma'lum qildi; bu mablağlar, uning sözlariga köra, jamoat ehtiyojlarini moliyalaştirişga yönaltiriladi — u maktablar va bolalar bağçalari qurilişini misol keltirdi.

«Kulrang» import va importçilarni himoya qiliş

Olimjonov boj va soliqlarni tölayotgan, biroq uning sözlariga köra, «kulrang» import bilan raqobat tufayli tovarlarni sota olmayotgan rasmiy importçilarni himoya qildi. U 2022-yilda import telefonlarning 60 foizi şaxsiy ehtiyojlar uçun degan bahona bilan jismoniy şaxslar tomonidan keltirilganini, bundan oldin esa tadbirkorlar telefonlarni Dubay yoki Turkiyadan qaytayotgan yölovçilarga topşirib, ularni şaxsiy foydalaniş uçun möljallangan tovar sifatida ötkazişga harakat qilganini ta'kidladi. Rasmiy importçidan sotib olganda, u ta'kidladi, xaridor sertifikat, kafolat va qurilmani qaytariş imkoniyatiga ega bö'ladi.

UzIMEI tizimi va bojning bekor qilinişi haqida

Qömita vakili IMEI kodlarini röyxatga oliş zarurati qurilmalarni identifikatsiya qiliş, öğirlik va firibgarlikka qarşi kuraş hamda iste'molçi huquqlarini himoya qiliş bilan izohladi: öğirlangan telefonni IMEI markaziga murojaat qiliş orqali bloklaş mumkin, bank kartalarini IMEIga bağlaş esa firibgarlik operatsiyalarini foş etişga yordam beradi. Stavkani özgartiriş haqidagi savolga Olimjonov bojxona faqat belgilangan tölovlarni yiğiş bilan şuğullanişini, tariflarni esa Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi jumladan, vakolatli organlar belgilaşini javob berdi. U jurnalistlarga QQSni saqlab qolgan holda 5 foizlik bojni bekor qiliş töğrisida taşabbusni özlari kiritişni taklif qildi. Gazeta havola qilgan Olimjonovning özining oldingi bahosiga köra, bojning bekor qilinişi byudjet daromadlarini 300–400 mlrd sömga qisqartirardi, biroq telefonlarni taxminan 5 foizga arzonlaştirardi. U şuningdek, Özbekistonning VTOga a'zo bö'liş böyiça muzokaralar doirasida mobil telefonlar importi uçun nol stavkali boj allaqaçon kelişib olinganini ma'lum qildi.

Tanqid konteksti

Munozara telefonlarni rasmiylaştiriş atrofidagi nizolar qatorini davom ettirdi. Avvalroq iqtisodçi, Abu-Dabidagi Nyu-York universiteti professori Behzod Xoşimov amaldagi IMEI röyxatga oliş tizimi va şaxsiy ehtiyojlar uçun tovarlar keltirişga qoyiladigan çeklovlarni tanqid qilgan edi: uning fikriça, Özbekistondagi narxlarning xorijiy bozorlarga nisbatan yuqoriligi savdo siyosatidagi muammolardan dalolat beradi, majburiy röyxatga oliş esa fuqarolar uçun na pul, na vaqt yöqotiş şaklidagi qöşimça xarajatlar yaratadi. Gazeta şuningdek, yetti yil içida fuqarolar IMEI kodlarini röyxatga oliş uçun 3 trln sömdan ortiq pul tölaganini, tizimning moliyaviy modeli va majburiy tölovning huquqiy tabiati böyiça savollar esa oçiq qolayotganini yozgan edi. Bundan taşqari, Spot.uz ilgari UzIMEI telefonlarni röyxatga oliş tölovini kamaytiriş imkoniyatini körib çiqmaganini yozgan edi.