Asosiy ma’lumotlar

  • Tekşiruvni Vakillar palatasi va Senat moliya qömitalaridagi ozçilik yetakçilari Riçard Nil va Ron Uayden boşladi
  • Savdo vaziriga yozilgan maktubda H200 çiplarini Xitoyga yetkaziş böyiça tarif sxemasi konstitutsiyaga zid eksport soliği körinişida ekanligi ta’kidlanadi
  • Xuang özini özi çaqirib oliş bilan boğliq tahdidlardan söng respublikaçilar qömitalariga yopiq guvohlik berişga rozi böldi

Nima böldi

Kongressdagi demokratlar Tramp ma’muriyati Nvidiya çiplarini Xitoyga sotiş masalasida qanday harakat qilgani böyiça tekşiruv oçdi. Tekşiruv payşanba kuni — Nvidiya asosçisi va boş direktori Jensen Xuang lavozimidan çetlatilganiga öşa kuni boşlandi. U xitoy razvedkasi uçun işlaydi deb ayblanayotgan ayol bilan aloqalari haqidagi xabarlardan söng nikohsiz aloqani tan olgani ortidan lavozimidan mahrum böldi; keyinçalik u Nvidiyaning ayol xodimlari bilan aloqalarda ham ayblandi. Şu bilan birga Xuang respublikaçilar nazoratidagi boşqa bir guruh qömitalarga guvohlik berişga rozi böldi — ular ilgari u yopiq majlisga öz xohişi bilan kelmasa, özini özi çaqirib oliş bilan tahdid qilgan edi.

Demokratlarning da’volarining mohiyati

Tekşiruvni Vakillar palatasining yöllar va vositalar qömitasidagi yetakçi demokrat Riçard Nil hamda Senatning moliya qömitasidagi yetakçi demokrat Ron Uayden boşladi. Ozçilik sifatida ular savol berişlari mumkin, ammo javob berişga majburlaş huquqiga ega emas. Savdo vaziri Howard Lutnickga yozilgan maktubda ular şubhali, öz ta’birlariga köra esa qonunsiz deb hisoblagan bitim böyiça hujjatlarni saqlab qöyişni talab qilmoqda.

Maktub mualliflari tasvirlayotgan «sxema»

Maktubda keltirilgan tavsifga köra, Tramp Tayvanda işlab çiqarilgan çiplar avval AQŞga yuborilişi şarti bilan Nvidiya H200 çiplarini Xitoyga sotişga rozi bölgan. Yetib kelgaç, tarif joriy etilgan bölib, maktubda bu «amalda ma’muriyatga Nvidiyaning Xitoyga savdosidan uluş berib, konstitutsiyaga zid eksport soliqlari tizimi körinişida bölgani» aytiladi. Söngra Lutnick rahbarligidagi savdo vazirligi eksport litsenziyasini bergan. Daromadni böliş töğrisidagi kelişuvning özi ommaviy edi: hali 2025-yil avgustida Nvidiya va AMD Xitoyda çip savdosidan tuşgan daromadning 15 foizini AQŞ hukumatiga litsenziyalar evaziga ajratişga rozi bölgan edi, öşa paytda bu haqda AP xabar qilgandi.

Savdo vazirligi va Oq uyga savollar

Maktub mualliflari Lutnick nima uçun Megaspeed kompaniyasiga — amerikalik rasmiylar ilğor çiplarni Xitoyga ötkazib yuborişda gumon qilayotgan Nvidiyaning singapurlik mijoziga — razvedka unga Megaspeed rahbari Alisa Xuangga nisbatan şubhalar va Jensen Xuangning u bilan aloqasi haqida xabar berganidan keyin ham çip sotişni davom ettirişga ruxsat berganini söramoqda. Şuningdek, idora nima uçun, xabarlarga köra, «körsatilgan manzillarda haqiqiy mavjudligi bölmagan» boşqa osiyolik kompaniyalarning xaridlarini tasdiqlagani ham savol ostiga olinmoqda. Alohida maktub Nvidiyaning Tramp loyihalariga xayriyalari haqida: eksport bitimi Tramp Xuangning «komprometatsiya qiluvçi holatda» ekanini bilganidan söng va Nvidiya prezident loyihalariga, jumladan, raqs zali (bal zaliga) 26 million dollar xayriya qilganidan söng tasdiqlangan. Mualliflar aslida şundan söramoqda: Tramp bu aloqa haqidagi bilimidan xayriyalarga erişiş uçun foydalanganmi. E’tiborli jihati, yakşanba kuni efirga çiqqan «60 Minutes» intervyusida Tramp u va uning jamoasi ismi noma’lum bir sun’iy intellekt kompaniyasi rahbariga qamoq bilan tahdid qilgani, şundan söng u «butunlay özgargani» haqida sözlagan edi. Tekşiruv, avvalo, ma’muriyatga, nafaqat Nvidiya va Xuangga qaratilgan.

Ikki tekşiruv va hozirça noma’lum qolgan jihatlar

Bu taxminiy joşoz ayol bilan aloqa haqidagi hikoya ma’lum bölganidan buyon mavzu böyiça Kongressning ikkinçi tekşiruvi. Birinçisini Vakillar palatasining Xitoy Kommunistik partiyasi, taşqi işlar va razvedka qömitalari rahbarlaridan iborat respublikaçilar guruhi olib bormoqda; aynan ularga Xuang ist’fosidan keyin yopiq guvohlik berişga rozi bölgan. Sxemaning qonunsizligi va Nvidiyaga bosim ötkazilgani haqidagi ayblovlar tasdiqlanadimi yoki yöqmi — bu hozirça noma’lum: demokratlar hozirgaça faqat sörov yuborgan, ozçilikdagi vakolatlari esa çeklangan. Savdo vazirligining maktubga javobi ham hozirça e’lon qilinmagan.