Malayziyaning sobiq baş vaziri Najib Razak qamoqdan uy qamoğiga ötkazildi

Tört yillik qamoqdan keyin uyga qaytiş

Malayziyaning sobiq baş vaziri Najib Razak seşanba kuni Kuala-Lumpurdagi uyiga korrupsiya işi böyiça jazoning qolgan qismini uy qamoğida ötaş uçun keldi. 73 yoşli siyosatçini politsiya va qamoqxona maşinalari hamrohligidagi konvoy keltirdi; rezidensiya oldida uning tarafdarlari kutib turişgan. Bu davlat investitsiya jamğarması 1MDB işi bölib, tergov ma’lumotlariga köra, undan 4,5 milliard dollar çiqarib yuborilgan. 2009–2018-yillarda baş vazir lavozimida işlagan Najibning özi özini talon-torojlarda işhtirok etganini rad etadi.

Ozodlikka olib boruvçi yö’l qanday şakllandi

Uy qamoğiga ötkazişdan oldin qarorlar zanjiri amalga oşirildi. Sentabr oyida Malayziya qiroli Sulton Ibrohim Iskandar Najibga şartli afv berdi, bu esa sud qöygan jarimani tölaş şarti bilan qisqartirilgan ölti yillik jazoni uyda ötaş imkonini berdi. Jarimani juma kuni uning partiyasi — mustaqillikdan keyin ölti ön yil davomida mamlakatni başqargan Birlaşgan malay milliy taşkiloti (UMNO) töladı. Biroq jarayon sekin keçdi: Najib qamoqdan qisqa muddatga çiqarildi, biroq bir neça soatdan keyin baş prokuror huquqiy tuşuntiriş söragani sababli qaytarildi. Keyin qirol afvni e’tiborsiz qoldiriş mumkin emasligi haqida ommaviy oğohlantirdi va uni «aniq, ikki ma’noli bölmagan va heç qanday noaniqliksiz»deb atadi; faqat seşanba kuni Kuala-Lumpur Oliy sudi ötkaziş toğrisida yangi buyruq berdi.

Uy qamoği nimani anglatadi va keyin nima tahdid qiladi

Sobiq baş vazirning advokati Muhammad Şofiy Abdulla ötkazişni «yakuniy yengillik» deb atadi, ammo uy qamoği «baribir qamoq hisoblanadi, çunki u maxsus ruqsatsiz yoki alohida sababsiz uyni tark eta olmaydi», deb ta’kidladi. Bu rejim 2028-yil avgustigaça amal qiladi, biroq başqa iş böyiça çiqarilgan vakolatni suiiste’mol qiliş va pul yuviş uçun alohida 15 yillik hukmga ta’sir qilmaydi. Najib bu hukmni şikoyat qilmoqda va şikoyat muvaffaqiyatsiz tuğasa, u qamoqqa qaytişi mumkin. Uy qamoği toğrisidagi qaror allaqaçon siyosiy oqibatlarga olib keldi: transport vaziri Entoni Loke e’tiroz belgisi sifatida iste’foga çiqdi.

1MDB işining qamrovi

Amerikalik tergovçilarning baholaşiça, 1MDB jamğarmasidan oğirlangan mablağlarning taxminan 1 milliard dollari Najib bilan boğliq hisoblarda qolgan; pul haşamatli köçmas mulk, super olmos va san’at asarlariga sarflangan — va, hazihol, moliyaviy firibgarlik haqida aynan hikoya qiluvçi «Uoll-strit börisi» filmini moliyalaştirgan. İşda tilga olingan qoçqin moliyaçi Jo Lou hozir ham qidirilmoqda. 2024-yilda Najib vaziyatni yetarli darajada hal qilmagani uçun uzr söradi, biroq uni amaldorlar va Jo Lou aldaşganini ma’lum qildi.