Asosiy ma’lumotlar

  • Gomadagi harbiy sud KDRning 66 askarini qörqoqlik va dezertirlik uçun ölim jazosiga hukm qildi.
  • Hukmlar M23 harakatini ham öz içiga olgan FRN isyonçilar koalitsiyasiga qarşi mojaro davomida çiqarildi.
  • Vaziyat AQŞ vositaçiligida tuzilgan, biroq samaradorligi şubhali deb baholangan 2025 yilgi tinçlik kelişuvi fonida keskinlaşmoqda.

Harbiy tribunal ölim jazolarini hukm qildi

Goma garnizoni harbiy sudi Kongo Demokratik Respublikasi Qurolli Kuçlari (FARDC)ning 66 harbiy xizmatçisiga qörqoqlik, qözğolon va buyruqlarga böysunmaslikda ayblangan holda hukm çiqardi. Sud jarayoni mamlakatning Uganda, Ruanda va Burundi bilan çegaralarida keçgan şiddatli janglar bilan boğliq turli voqealar uçun hibsga olingan kamida 71 askarning hibsga olinişi natijasida yuzaga keldi. Prokurorlar 70 ayblanuvçiga ölim jazosi, bir razvedka ofitseriga esa 10 yıl ozodlikdan mahrum qiliş jazosini talab qilgan edi, biroq sud tört ayblanuvçini oqladi. Qolganlari Front for the Refoundation of the Nation (FRN) isyonçilari bilan töqnaşuvlar paytida pozitsiyalarni taşlab ketiş va jang maydonidan qoçiş uçun eng ağir jazoga hukm qilindi.

Hukmlarning maqsadi va mojaro konteksti

Zarar körgan hududdagi FARDC aloqalar bölimi başliği mayor Diedonne Kasereka bunday qattiq hukmlar çiqariş zarur ekanligini aytdi, çunki ular Şimoliy va Janubiy Kivu harbiy qismlarida intizomni mustahkamlaş uçun kerak. Mojaro unga M23 harakati va Alliance River Congo (AFC)ni birlaştirgan FRN guruhining iştiraki tufayli yanada çuqurlaşmoqda. Deutsçe Welle ta'kidlaganidek, uşbu koalitsiya rahbari KDRning sobiq prezidenti Jozef Kabila bölib, u 2019 yılında Feliks Cisekedi hokimiyatga kelganidan keyin öz xohişi bilan isyonçilar nazoratidagi hududga ketgan. Hududda etnik ruandalik hutu militsiyasi FDLR ham faol.

Xalqaro ölçov va oldingi kelişuvlar

Ruanda prezidenti Pol Kagameni iştirak etişni rad etişiga qaramay, KDR va xalqaro jamoatçilik Ruandanın mojaroga jalb etilganligi töğrisida dalillar mavjudligini körsatmoqda. Şu yılning başida Birlaşgan Millatlar Taşkiloti FRN va ruandalik askarlarni öldirişlar, qiynoqlar, bolalarni majburiy jalb qiliş va başqa inson huquqlari buzilişlari uçun qoralagan edi. Vaziyat 2025 yilgi AQŞ vositaçiligida tuzilgan tinçlik kelişuvi fonida rivojlanmoqda; bir qança kuzatuvçilar fikriça, bu kelişuv Vaşinqtonda tuzilgan bölib, u birinçi navbatda AQŞning iqtisodiy manfaatlariga xizmat qiluvçi şartnoma sifatida qaraladi, biroq uzoq muddatli mojaroni hal qilmagan. M23 isyonçilari tilga olingan tinçlik kelişuviga qaramay, KDR hududida hujumlarini davom ettirmoqda.