ENISA: sunʼiy intellekt kiberhujumlarni industriyaga aylantirib, himoya uçun vaqtni nolga qisqartirmoqda

«Manzara unça yorqin emas»

Yevropa kiberxavfsizlik agentligi ENISA sunʼiy intellekt taʼsirida kiberxavflarning tezlaşib borayotgan özgarişini tasvirlab beruvçi hisobot eʼlon qildi. «Xavflar manzarasiga qarasangiz, manzara unça yorqin çiqmaydi», — dedi agentlik ijroçi direktori Yuxan Lepassar matbuot anjumanida, euronews xabar beradi.

Sunʼiy intellekt — ikkala tomon uçun ham «kuç köpaytirgiçi»

Hisobot sunʼiy intellektni «kuç köpaytirgiçi» deb ataydi: u zaifliklarni topişda xakerlarning ham, himoyalanuvçi kompaniyalarning ham imkoniyatlarini kengaytiradi va tezlaştiradi. Hujjatda keltirilgan tadqiqotçilar maʼlumotlariga köra, zaiflik aniqlanişi bilan uni qurolga aylantiriş orasidagi vaqt «nolga intilmoqda» — tez orada kompaniyalarda tizimlar işga tuşirilgandan keyin himoyalaniş uçun vaqt qolmasligi mumkin. Şu bilan birga, ilğor sunʼiy intellekt javob beriş va tuzatişlar çiqariş muddatlarini qisqartiradi: kompaniyalar tizimlarni faol tekşirib, zararkunandalar ulardan foydalanişidan oldin zaifliklarni bartaraf etişi mumkin. Hisobotda bu yangi sunʼiy intellekt modellarini kuzatib borişni talab qiladigan öziga xos kiberqurollaniş poygasi sifatida tasvirlangan.

Yangi hodisalar — misol sifatida

Hisobotning tarixi Yevropadagi sönggi hodisalar qatoridir: bir qator EU hukumatlari öz saytlarini vaqtinça öçirib qöyişiga sabab bölgan PHP zaifligi hamda Fransiya va yana sakkiz mamlakatda supermarketlar sovutiş uskunalari hamda qon omborlariga eskirgan dasturiy taʼminot sabab bölgan hujumlar tölqini. Lepassar aytişiça, aynan sovutiş tizimlaridagi hodisalar «operatsion böşliqlar»ni va öz vaqtida maʼlumot almaşiş zaruratini körsatdi. Naşr iqtibos keltirgan ekspertlar supermarketlar va şunga öxşaş kompaniyalar kiberxavfsizlikka anʼanaviy ravişda — moliyani himoya qiliş orqali qarayotganini, ulangan infratuzilmani esa boşqa byudjet va ustuvorliklarga ega bölgan ekspluatatsiya xizmatlariga qoldirayotganini taʼkidlaydi.

Kim va nima uçun hujum qiladi

Hisobot maʼlumotlariga köra, 2025-yilgi kiberhodisalarning 57,3 foizi geosiyosiy voqealar — Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşi va Yaqin Şarqdagi mojaro bilan ideologik jihatdan motivatsiyalangan, garçi ularning aksariyati çeklangan taʼsirga ega bölgan. Yana 29,3 foizi moliyaviy motivatsiyaga ega bölib, şantaj dasturlari biznes uçun eng vayronagarçi hodisa turi bölib qolmoqda, zararli vositalarni almaşiş osonligi esa «professional jinoyat ekotizimini oziqlantiradi». ENISA, şuningdek, kiberjosuslik va intellektual mulkni öğirlaşga qaratilgan, davlat tuzilmalari operatsiyalariga öxşaş hujumlarni ham qayd etmoqda. Hujumlar hajmi böyiça hisobotlarda asosan kam samarali DDoS operatsiyalari bilan şuğullanadigan xaktivistlar yetakçilik qilmoqda.

Regulyatsiya bor, kadrlar yöq

EU regulyatorlik bazasi töyingan: NIS2 direktivasi barça iqtisodiyot tarmoqlarini tanqidiy infratuzilmani himoya qilişga majbur qiladi, Kibermustahkamlik töğrisidagi qonun (2027-yil dekabrdan töliq qöllanadi) hodisalar haqida yagona portal orqali hisobot berişni joriy etadi, Kibersolidarlik töğrisidagi qonun esa Yevropa ogohlantiriş tizimi, favqulodda javob mexanizmi va EU kiberxavfsizlik rezervini yaratdi. Biroq 2024-yil oktyabrdan qöllanilayotgan NIS2 hali barça aʼzo davlatlarning milliy qonunçiligiga ötkazilmagan. ENISA asosiy muammo sifatida kadrlarni nomlaydi: NIS Investment 2025 tadqiqotiga köra, sörovda qatnaşgan taşkilotlarning 45 foizi kiberxavfsizlik mutaxassislari topişda qiyinçilik sezmoqda, bu çeklangan kadrlar uçun kuraşda boyroq kompaniyalarga ustunlik berişi mumkin. Agentlik aʼzo davlatlarni uşbu sohadagi EU dasturlarini kengaytirişga çaqiradi.