Turkiya kommunikatsiyalar boşqaruvi rahbari: algoritmlar tahririyatçilarni siqib çiqarib, suverenitetga xavf solmoqda

Algoritmlar axborotning yangi «qorovullari» sifatida

Turkiya kommunikatsiyalar direktori Burhonettin Duran şanba kunitexnologiya kompaniyalarining raqamli platformalardagi ortiqça ta’siri ommaviy axborot vositalarining mustaqilligi, milliy suverenitet va madaniy özlikka xavf solayotganini aytdi. TRT World Forumda «Algoritmlar davrida kim boşliq? Kompaniyalar, davlatlar, fuqarolar» degan panel nutqi sözlagan Duran algoritmlar an’anaviy tahririyat «qorovullarini» tobora köproq almaştirib, qaysi materiallar auditoriyaga yetib borişini, qaysilari körinmas qolişini hal qilayotganini ta’kidladi.

Şikoyatlar mohiyati: neytrallik emas, manfaatlar

«Algoritmlar neytral emas. Ularning ortida tijorat va siyosiy manfaatlarga xizmat qiluvçi inson qarorlari turibdi», — deb keltirdi Anadolu uning sözlarini. Uning aytişiça, bir neçta texnologiya kompaniyasi odamlar qaysi axborot bilan yuzlaşişini nazorat qilib, jamoatçilik fikrini şakllantira oladi, ayni paytda jurnalistlar va tahririyatlar moliyaviy mustaqilligini saqlaş uçun kuraşmoqda, platformalar esa ularning kontentidan daromad oladi. «Jurnalistika faqat körinuvçanlik hisobiga yaşay olmaydi», — ta’kidladi Duran va moliyaviy qöllab-quvvatlaş, mustaqillik hamda kasbiy axloq zarurligini qayd etdi.

Raqamli suverenitet va uç tamoyil

Duran, şuningdek, algoritmlar kollektiv xotiraga ta’sir qilayotganidan xavotir bildirdi: yoş avlodlar tarix, madaniyat va öz mamlakatlari özligini tobora köproq raqamli platformalar orqali bilib olmoqda. Raqamli suverenitetni u milliy ustuvorlik deb atadi: davlatlar öz ma’lumotlarini himoya qila olişi, madaniy özlikni saqlaşi va öz rivoyatlarini xalqaro auditoriyaga yetkazişi kerak. Adolatliroq raqamli muhit uçun u uç tamoyilni taklif qildi — hisobdorlik, algoritmik taqsimot adolati va plyuralizm.

Ğazodan reportajlarning çeklanişi

Alohida Duran yirik platformalarda Ğazo haqidagi reportajlarning öçirilişi va çeklanişini tanqid qilib, halok bölgan va yaralangan Anadolu hamda TRT jurnalistlarini eslatdi: Anadolu frilanser operatori Muntasir Es-Savaf Isroil zarbasida halok böldi, TRT Arabic operatori Sami Şahade esa Ğazoda işlayotgan paytida oğir yaralanib, öng oyoğini yöqotdi. Uning fikriça, bunday çeklovlar xalqaro auditoriyani hujjatlaştirilgan reportajlardan mahrum qilişi, faktlarni bostiriş esa dezinformatsiyani kuçaytirişi mumkin. «Kelajak qaror çiqara oladigan, haqiqatni himoya qiladigan va öz tanlovi uçun javobgarlikni his qiladigan odamlar qölida qolişi kerak», — deb yakunladi u va algoritmlar insoniy va axloqiy tamoyillar asosida boşqarilişi lozimligini qöşdi.