Finlyandiya Ukrainaga Patriot yetkazib beriş uçun AQŞdan «siyosiy iroda» talab qilmoqda

Yevropa pulini töladi — yetkazib beriş Vaşingtonning qarorini kutmoqda

Finlyandiya mudofaa vaziri Antti Häkkänen Euronews telekanaliga bergan intervyusida Yevropa ittifoqçilari Ukraina uçun amerika Patriot raketa-tutuvçilarini allaqaçon moliyalaştirganini, biroq ularning yetkazib berilişi Vaşingtondagi siyosiy qaror yetişmasligi sababli töxtab qolganini aytdi. «Bizda mablağ bor, endi bizga omborlardan yetkazib beriş kerak. Lekin yetkazib berişni boşlaş uçun bizga AQŞ tomonidan ham siyosiy iroda kerak», — dedi u. Uning sözlariga köra, hozir Ukraina havo mudofaasini mustahkamlaş uçun «eng tanqis davr», çunki Rossiya qişda Ukrainaning fuqarolik va energetika infratuzilmasiga keng kölamli zarbalar tayyorlamoqda.

Tasdiqlangan bitim va bir oylik keçikiş

Oktyabr oxirida AQŞ 2,1 mlrd dollarlik 500 ta Patriot raketa-tutuvçisini sotişni tasdiqladi, biroq yetkazib beriş boşlanmadi. Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy ilgari Pentagon rahbari Pit Hegsetni yetkazib berişni keçiktirişda ayblagan edi: oktyabr oyida u ijtimoiy tarmoqlarda Ukraina Patriot uçun ruxsatnoma imzolanişini «deyarli bir oydan beri kutayotganini» yozgan edi. Keçikişning rasmiy tuşuntirişi berilmadi. Hegsetning şaxsiy javobgarligi haqidagi savolga Häkkänen «sabab nimada ekanligini bilmayman», deb javob berdi: «Ukrainaliklarga Patriot kerakligini bilamiz. Yevropaliklar bunga mablağ ajratdi, endi bu faqat siyosiy kelişuvlar masalasi». Euronews ma’lumotlariga köra, amerika qurollarini boşqa davlatga topşirişdan oldin AQŞ mudofaa vazirining yakuniy tasdiği talab etiladi, Ukraina uçun xaridlar esa NATOning Yevropa ittifoqçilari va Kanada tomonidan PURL (Prioritised Ukraine Requirements List) mexanizmi orqali amalga oşiriladi.

Raketa tanqisi va ittifoqçilarning ikkilanişi

Muammo Patriot tizimlarining global tanqisi bilan murakkablaşmoqda. Euronews keltirgan ayrim ukrain ma’lumotlariga köra, AQŞ oyiga atigi 60–65 ta raketa-tutuvçi işlab çiqaradi — bu Rossiyaning uçiradigan ballistik raketalari sonidan kam. Zelenskiy ikki haftalik davrda Rossiya Kiyev va uning atrofiga 100 dan ortiq ballistik raketa uçirganini ma’lum qildi. NATOdagi Euronews manbasiga köra, Yevropadagi NATO qöşma qurolli kuçlarining oliy boş qömondoni (SACEUR) ittifoqning yana yetti davlatini Ukrainaga öz zaxiralaridan köproq raketa berişga köndirmoqda, biroq ular AQŞ ularni yangi raketalar bilan qoplaşini kafolatlamagunça bunga rozi emas; manba buni «köproq işlab çiqariş çeklovlari» bilan boğlaydi. Patriotga talab amerika harbiylarining özidan ham, Isroil va Fors körfazi mamlakatlariga sotuvlar hamdan ham kelmoqda; Euronews manbalari ma’lumotlariga köra, AQŞ va Isroilning Eronga qarşi uruşi qayta boşlanişi mumkin, bu ham amerika zaxiralarini saqlab qolişning sababi bölişi mumkin.

Taranglik va diplomatiya konteksti

Keçikiş Vaşington va Kiyev örtasidagi munosabatlarning keskinlaşuvi fonida yuz berdi: Euronews ma’lumotlariga köra, Tramp yaqinda Rossiyaga qarşi endigina kelişilgan sanksiyalarni bekor qildi, neft narxlarini nazoratda uşlab turiş uçun Rossiya solyarkasini yetkazib berişga ruxsat berdi, Zelenskiyni almaştirişga çaqirdi, Ukraina armiyasi esa Ilon Maskning SpaceX kompaniyasiga qaraşli Starlink sun’iy yöldoş tizimiga vaqtinça kiriş huquqidan mahrum böldi. Şu bilan birga, Häkkänen uruşni tugatiş böyiça diplomatik sa’y-harakatlarni, jumladan Finlyandiya prezidenti Aleksandr Stubb va Norvegiya boş vaziri Yonas Gar Styorening aloqalarini qöllab-quvvatlaşini bildirdi. U Yevropa Putinga «heç qaçon Ukrainadan voz keçmaydi» va uruş davom etganiça «qat’iy» bölib qoladi degan töğridan-töğri xabar yetkazişi kerakligini aytdi, şuningdek, Rossiyaning oddiy qurollardan yadro qurollarigaça «barça yönalişlar» böyiça harbiy salohiyatini oşirayotgani haqida ogohlantirdi hamda yevropaliklarni mudofaani tezlaştirilgan tartibda mustahkamlaş va gibrid tahdidlarga samaraliroq qarşi turişga çaqirdi.