Paragvayda Ueno bankining qulaşi: prezident Penyaning iste’fosi va undan keyingi impiçment

Bank qanday qulagani

3-noyabr, seşanba kuni erta tong, soat 03:24 atrofida Paragvayning Ueno raqamli banki ilovasi deyarli uç million mijozga hisob raqamlarini körsatişni töxtatib, «Biz qoldiqni körsata olmaymiz» degan xabar berdi. Şu bilan bir vaqtda Paragvay Markaziy banki bankga taşqi boşqaruv joriy etilgani va likvidatsiya boşlangani haqida e’lon qildi: Euronews xabar berganidek, kapitalning yetarliligi körsatkiçi 50 foizdan pastga tuşib ketdi. Euronews keltirgan regulyator ma’lumotlariga köra, tekşiruv davomida hujjatlari yomon rasmiylaştirilgan kreditlar va xarajatlar, xato bilan aktivlar sifatida hisobga olingan mablağlar aniqlangan; hisobotlar tuzatilgandan söng kapital qonuniy minimaldan ikki barobar past çiqdi. Ilova, kartalar va ötkazmalar işlamay qoldi, filiallar yopildi, mamlakat böylab, jumladan Asunsyondagi boş ofis ham kirgan 75 filial oldida odamlar öz pullarini qutqarişga urinib, gavjum yiğilişlar hosil qildi.

Nima muzlatildi va kim zarar kördi

Euronews ma’lumotiga köra, bankda davlat mablağlaridan taxminan 850 million dollar saqlangan bölib, ularda xodimlarning pensiya va tibbiy suğurtasini ta’minlaydigan Ijtimoiy ta’minot instituti (IPS) jamğarmalari ham bor edi; Deutsçe Welle boşqa raqam keltiradi — davlat sektoridan taxminan 800 million dollar, ya’ni barça depozitlarning çorak qismi, şu jumladan gidroelektrostansiyalar operatorlarining mablağlari. Deutsçe Welle qöşimça qilişiça, Ueno taxminan 2,94 million mijozga xizmat körsatgan — bu Paragvay aholisining qariyb 60 foizini taşkil etadi. Markaziy bank boşqaruvi a’zosi Liana Kabalero xizmatlar töliq töxtatilganini tasdiqladi; hokimiyat har bir mijozga 75 minimal iş haqi (taxminan 37 700 dollar) miqdorida kafolat jamğarmasi mavjudligini eslatdi, biroq Euronews muxbiri kuzatganidek, bu köçani tinçlantirmadi. Oqibatlar iqtisodiyotga ham zarba berdi: Importçilar va savdogarlar assotsiatsiyasi yirik tarmoqlar savdosida birdaniga 35 foiz pasayiş qayd etilganini ma’lum qildi, 4-noyabr kuni boşqa banklarda hisob oçişga intilganlar oqimi ularning mobil ilovalarini ham işdan çiqardi.

Iste’fo va impiçment: bir-biriga töğri kelmaydigan xronologiya

Prezident Santyago Penya payşanba kuni, 5-noyabrda, X tarmoğida e’lon qilingan videoda iste’foga çiqişini bildirdi: u mamlakat «barqarorligi, ijtimoiy tinçlik va demokratik institutlarning saqlanişi» uçun ketayotganini aytib, fuqarolardan uzr söradi va Anadolu ma’lumotiga köra ABC Color gazetasiga tayanib, uning ustuvor vazifasi — omonatçilarning mablağlarini qaytariş e’lon qildi. Naşrlar iste’fo va impiçment örtasidagi munosabatni turliça bayon etadi: Euronews yozişiça, Penya 35 deputat talabi bilan ötkazilişi kerak bölgan ovoz berişdan oldin iste’foga çiqdi; Deutsçe Welle esa iste’fo qonun çiqaruvçilar uning lavozimidan çetlatilişini muhokama qilayotgan paytda sodir bölganini xabar qiladi; Life.ru esaiste’fodan keyin, töğridan-töğri yiğiliş davomida Deputatlar palatasi impiçment uçun bir ovozdan ovoz berganini ta’kidlaydi — quyi palata raisi Raul Latorre «qarşi» ovozlar bölmagan holda 78 ovoz «yoq» deb e’lon qildi. Iş Senatga yuborildi, u yerda oçiq tinglovlar ötkazilişi kutilmoqda. Ayblovlar «vazifalarni loyiqsiz bajariş»ga tegişli: manfaatlar töqnaşuvi, pensiya mablağlarini özlaştiriş gumoni va Markaziy bankni institutsional himoya qiliş. Deutsçe Welle ma’lumotiga köra, Penya 2025-yil apreligaça Ueno Holding aksiyalariga egalik qilgan va bankdan ikkita kredit olgan; şuningdek, 2023-yilda Karlos Karvalyoni — Financiero Ueno sobiq rahbarini — Markaziy bank boşliği etib tayinlaşi ham şubha ostiga olinmoqda. Tayinlanganidan atigi 83 kun ötib, uşbu bank kompaniyani bankka aylantirişni tasdiqlagan edi.

Qölga olişlar va siyosiy manzara

Çorşanba kuni bankning sakkiz nafar yuqori menejeri, jumladan asosçisi Migel Vaskes va Deutsçe Welle ma’lumotiga köra bank prezidenti Xuan Manuel Gustale hibsga olindi; prokuratura yana 27 bank amaldori va unga aloqador şaxslarga — xususan işonçni suiste’e qiliş va firibgarlikka uriniş ayblari — qöydi. Iste’fodan oldin hukmron konservativ «Kolorado» partiyasi içidagi qöllab-quvvatlaşdan voz keçiş yuz berdi: Deutsçe Welle ma’lumotiga köra, Penyaga qarşi çiqqanlar Kongress raisi Basilio Nuñez va partiya rahbari, sobiq prezident Horacio Cartes — Anadolu uni prezidentning siyosiy ustozi deb ataydi. Inqiroz Peñani Madridda bölib ötadigan İbero-Amerika sammitida qatnaşişni bekor qilişga majbur qildi. Istifo 2023-yilning avgustida kirgan beş yillik muddati tugaşiga ikki yildan sal köproq vaqt qolganda yuz berdi. Voqea qamrovini ta’kidlab, Euronews bank bir neça yil içida kam ma’lum bölgan moliya kompaniyasidan butun mamlakatga taniş brendga aylanganini, Paragvay futbol terma jamoasi va mamlakatning asosiy stadionini homiylik qilganini yozadi. Katta noaniqlik saqlanib qolmoqda: naşrlar hatto Paragvay aholisi soni böyiça ham qarama-qarşi ma’lumot keltiradi (Euronews — «olti milliondan sal köp», Anadolu — 6,5 million atrofida, Gazeta.uz BBC ma’lumotiga tayanib — «yetti milliondan sal köp»), impiçment böyiça yakuniy qaror hali qabul qilinmagan — uni yuqori palata çiqarişi kerak.