Fransiya dengiz mudofaasini kuçaytirmoqda: flot yangilanişi, dronlar va kemalarga tahdid fonida byudjet ösişi

Dengiz koridorlari yana geosiyosat markazida

Qizil dengizda savdo kemalariga qilingan hujumlar va Rossiyaning Qora dengizdagi kemalarga zarbalarining kuçayişi dengiz aloqa yöllarini yana eng muhim geosiyosiy taranglik nuqtalari qatoriga qaytardi. Şu fon bilan birga, transatlantik mudofaa hamkorligi atrofidagi noaniqlik ortib borayotgan bir paytda Yevropa harbiy-dengiz imkoniyatlari va strategik mustaqilligini mustahkamlaşga intilmoqda. Dunyodagi ikkinçi yirik eksklyuziv iqtisodiy zonaga ega bölgan Fransiya bu sa’y-harakatlarda oldingi örinni egallaydi: 3–6 noyabr kunlari Parij yaqinida dunyodagi eng yirik dengiz va harbiy-dengiz qurollari körgazmasi — Euronaval ötkazilmoqda, deb xabar beradi Euronews.

Flot yangilanişi va yadroviy tösiq

Körgazma oçilişida Fransiya mudofaa vaziri Katrin Votren mamlakat «zarba beruvçi suv osti kemalari, fregatlar va yordam kemalarini» yangilayotgani, şuningdek kelajakdagi France Libre aviataşuvçisi va ballistik raketalari bölgan uçinçi avlod suv osti kemalari (SNLE 3G)ga tayyorlanayotgani, ular hozirgi, dengizda uzluksiz patrul xizmatini ta’minlovçi avlodni almaştirişini ma’lum qildi. Fransiya — atom aviataşuvçisiga ega yagona Yevropa davlati va qurol eksportida AQŞdan keyin ikkinçi örinda turadi. Mart oyida prezident Emmanuel Macron mamlakat şimoli-ğarbidagi suv osti kemalari bazasida 1992-yildan buyon birinçi marta yadroviy jangovar kallalar arsenalini kengaytirişga va’da berdi. 2025-yil sentyabridan Fransiya Rossiyaning «soya flotiga» nisbatan bosimni kuçaytirdi: unga tegişli deb gumon qilingan kamida oltita tanker uşlab olingan va tekşirilgan.

Dronlar va içki yetkazib beruvçilarga tayaniş

Seşanba kuni hukumat flotning tezkor ehtiyojlariga tez javob beriş uçun dron işlab çiqaruvçilarning içki ekotizimini yaratiş töğrisida bitim imzoladi; uçuvçisiz va avtonom dengiz tizimlari körgazmaning asosiy mavzularidan biriga aylandi. «Zamanimizning asosiy inqiloblaridan biri — dengiz droni. U sun’iy intellektni öz içiga oladi va kam xarajat bilan hamda kattaroq masofada köproq iş qiliş imkonini beradi», — dedi Fransiya Qurollar boş direktorati dengiz jangi dasturini boşqariş bölimi rahbari Fransua Vato. Xaridlarda Fransiya içki va Yevropa kompaniyalariga ustuvorlik beradi: 2024-yilda Qurolli kuçlar vazirligining yetkazib beruvçilarining 92 foizi mahalliy bölgan. Hozirda Thales kompaniyasining dengiz masalalari böyiça maslahatçisi bölgan vitse-admiral Erik Şapron bu yilni strategik buriliş nuqtasi deb atadi: ilgari körgazmalarda «uzoq istiqbolga» möljallangan texnologiyalar körsatilgan bölsa, endi flotlar zudlik bilan yetkazib beriş mumkin bölgan narsalarga e’tibor qaratmoqda.

Monopoliya tanqidi va saylovlarga boğliqlik

Tarmoqdagi hamma ham qoniqgan emas: şişiriladigan qayiqlar işlab çiqaruvçisi Sillinger kompaniyasining boş direktori Martin Serro Naval Group va Thales kabi yirik öyinçilar «bozorning katta qismini egallab olişga moyil» bölgan fransuz «muvaffaqiyat qissalari» monopoliyasi deb ta’riflagan holatni tanqid qildi. Fransiya mudofaa rejalari kelgusi saylovlarga boğliq: hukumat 2027-yil uçun mudofaa byudjetini 63,4 mlrd yevrogaça oşirişni taklif qildi — bu 2026-yilga nisbatan taxminan 6,5 mlrd yevro (11,4 foiz) köp. Körgazmaga prezidentlikka nomzodlar ham kutilmoqda: çorşanba kuni çap qanot nomzodi Rafael Glyuksmann qatnaşadi, payşanba kuni konservatorlar Eduar Filipp va Bruno Retayo, şuningdek öta öng qanot vakili Marin Le Pen rejalaştirilgan.