Braziliya qazilma yoqilğidan voz keçiş böyiça dunyodagi birinçi yö'l xaritasini taqdim etdi

Kelişuv örnida ixtiyoriy reja

Ötgan yilgi BMT iqlim sammiti COP30 mezboni bölgan Braziliya, Amazondagi Belen şahrida, 3-noyabrda qazilma yoqilğidan bosqiçma-bosqiç voz keçiş böyiça dunyodagi birinçi global yö'l xaritasini e'lon qildi, deb xabar beradi euronews. Hujjat COP31 sammitida navbat Turkiya va Avstraliyaga ötişidan oldin braziliya raisligi kun tartibidagi sö'nggi band böldi.

Hujjat COP30 yakunlaridan qanday farq qiladi

Taşabbusning ma'nosi COP30ning öz yakunlari fonida tuşunarli: uning yakuniy kelişuvi qazilma yoqilğini aniq eslatib öta olmadi çunki Saudiya Arabistoni va Rossiya kabi yirik neft qazuvçi davlatlar qarşilik kö'rsatdi. Öşa paytda Braziliya bunga muqobil sifatida davlatlar özlarining neft, gaz va kö'mirni tark etişlarinikö'zda tutuvçi ixtiyoriy yö'l xaritasini taklif qilgan edi. E'lon qilingan matnda COP30 raisligi qazilma yoqilğidan çiqiş «şoşilinç, muqarrar va ayni paytda mumkin» degan xulosaga keladi, biroq «yagona yeçim mavjud emasligini» tan oladi va davlatlarga çora-tadbirlarni öz şaroitlariga moslaştirişni taklif qiladi. Reja 2028–2033-yillarni qamrab oluvçi üç bosqiçli «kollektiv kun tartibi»ni nazarda tutadi; bu davrda davlatlar rejalarni işlab çiqiş va energiya tizimlarini özgartirişlari kerak. Şu bilan birga, hujjat hozirgi siyosat va e'lon qilingan rejalar «dunyoni Dubayda kelişilgan energiya natijalariga yetkazişga hali ham yetarli emasligini» tan oladi — u yerda, 2023-yilgi COP28da deyarli 200 davlat «energetika tizimlarida qazilma yoqilğidan çiqişga» çaqirilgan edi. Braziliya, şuningdek, 2030-yilgaça ö'rmonlarni kesişni tö'xtatiş böyiça yö'l xaritasini ham e'lon qildi.

COP31da nima bö'ladi va hujjatning maqomi

9-noyabrda Turkiyaning Antaliya şahrida boşlanadigan ikki haftalik COP31 konferensiyasida qazilma yoqilği böyiça yangi kelişuvga erişiş ehtimoli past. Buning örniga COP31 raisi Turkiya va muzokaralarni olib boruvçi Avstraliya çiqindilarni kamaytiriş böyiça ixtiyoriy «elektrifikatsiya» dasturini rağbatlantirmoqda; tanqidçilar matnda energiya manbasi aniq kö'rsatilmagani üçün elektrifikatsiya qayta tiklanadigan manbalarga ö'tiş emas, balki qazilma yoqilğini kengaytirişni yaşiriş vositasi bö'lib qolişi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda. COP30 boş direktori Ana Toni yö'l xaritasi 10-noyabr kuni Antaliyada muhokama qilinişini aytdi, biroq braziliyalik amaldorlar bu taşabbus muzokara üçün mö'ljallangan hujjat emas, balki harakatga çaqiriq ekanini ta'kidladilar. «Biz muzokara olib borişni taklif qilmaymiz», — dedi COP30 prezidenti Andre Korrea du Lago va «kelişuvlar allaqaçon mavjud. Muhimi — ularni amalga oşiriş» deb qö'şdi. Iqlim faollari taşabbusni olqişladilar: 350.org taşkiloti tahlilçisi Fanni Petibon COP31 hukumatlar «adolatli va tartibli kö'mir, neft va gazdan çiqiş üçün aniq majburiyatlar, jadval va resurslar bilan»».