Özbekistonda Apple Pay va Google Pay: nima allaqaçon işlaydi, banklar va mahalliy xizmatlardan nima kutiş kerak

27-oktabrdan beri nima özgardi

27-oktabr ertalab Özbekistondagi iPhone va Android foydalanuvçilari mahalliy banklarning kartalarini Apple Wallet va Google Wallet’ga qoşa oldi. Hozirça bu xizmatlar faqat Visa va Mastercard kartalarini qabul qiladi: Humo va Uzcard’niulaş hozirça mumkin emas, biroq Markaziy bank xabariga kö‘ra, bu yönalişdagi iş davom etmoqda va qöllab-quvvatlaş yaqin orada paydo bö‘ladi. Qöllab-quvvatlanadigan bank va kartalar rö‘yxati ham bosqiçma-bosqiç kengaytiriladi. Spot.uz allaqaçon iPhone’da Apple Pay’niulaş bö‘yça yöriqnomani va Android’da Google Pay’niulaş bö‘yça yöriqnomani e’lon qilgan.

Kim yutsa, kim yutqazadi

Spot.uz sö‘roviga javob bergan mutaxassislar özgarışlar avvalo tö‘lov jarayonining öziga emas, balki bözorda daromadlar taqsimotiga ta’sir qilişida fikr bir fikrda. Visa va Mastercard kartalarini çiqaruvçi banklar karta sotuvi va xaridlardan olinadigan komissiyalarning ö‘şişini kutmoqda, ekvayring banklari esa QR-kodlardan POS-terminalga ö‘tadigan tö‘lovlarning bir qismini oladi. Mutaxassislardan birining baholaşiça, QR-tö‘lovlarning katta qismi bank ilovalarida emas, balki tö‘lov taşkilotlarining ilovalarida amalga oşirilgan, şuning uçün birinçi bosqiçda NFC-tö‘lov ular orqali ö‘tadigan tö‘lovlarni sezilarli qisqartiradi — «tö‘lovlarning bir qismi banklarga qaytadi». Uning başoratiga kö‘ra, taxminan olti oydan keyin, bözor tö‘yanda, PAY-tö‘lovlar va QR-tö‘lovlar uluşi tenglaşadi va texnologiyalar ö‘rtasida haqiqiy raqobat başlanadi.

Nega Humo va Uzcard’siz ommaviy ö‘tiş bö‘lmaydi

Başqa bir mutaxassis Humo va Uzcard’ning qöllab-quvvatlanmasligini asosiy çeklov deb ataydi: muomaladagi 77 mln dan ortiq kartaning mutlaq kö‘pçiligi aynan şu kartalarga tö‘ğri keladi — ularga iş haqi, nafaqa va ijtimoiy tö‘lovlar ö‘tkaziladi, Visa va Mastercard esa asosan valyuta operatsiyalari uçün oçiladi. Hozirça PAY-xizmatlari auditoriyasi asosan xalqaro kartalar va zamonaviy smartfonlarga ega şaharliklar bilan çeklangan. Qoşimça tö‘siqlar: barça POS-terminal kontaktless tö‘lovni qabul qilmaydi, ayrim byudjetli smartfonlarda NFC moduli yö‘q, aholi orasida iPhone uluşi nisbatan kiçik, sö‘mdagi xaridlarda dollar kartasi bilan tö‘laşda bank kursi bö‘yça konvertatsiya amalga oşiriladi.

Click, Payme va Paynet bilan raqobat çeklangan

Mutaxassis baholaşiga kö‘ra, Apple Pay va Google Pay’ning mahalliy xizmatlar bilan tö‘ğridan-tö‘ğri raqobati çeklangan: Click, Payme va Paynet’ning asosiy biznesi kommunal va aloqa tö‘lovlari, davlat xizmatlari, P2P-ö‘tkazmalar va kredit tö‘laşga asoslangan — xalqaro hamyonlar buni qilmaydi. Raqobat telefonni QR-kod skanerlaşdan tezroq yopiştiriş mumkin bö‘lgan dökonlarga, şuningdek onlayn xaridlar va xorijdagi obunalarga tegadi. Mahalliy xizmatlar allaqaçon moslaşmoqda: Click internet-dökonlar uçün tö‘lov sahifasiga Apple Pay tuğmasini qöşdi. Mutaxassis misol sifatida Qozoğistonga işora qiladi, u yerda Apple Pay 2018-yildan beri işlaydi, biroq kundalik tö‘lovlarda yetakçilikni mahalliy superilovalar va QR-tö‘lovlar saqlab kelmoqda.

Xavflar: firibgarlik va platformalarga qaramlik

Mutaxassislar yangi xavflarni ham qayd etmoqda. Foydalanuvçilar uçün — «bank xodimi» jabrlanuvçining kartasini çet el telefonidagi Wallet’ga bö‘laş uçün kerak bö‘lgan SMS-kodni oladigan firibgarlik sxemasi: plastik karta egasida qoladi, pul esa başqa qurilmadan yeçiladi. Şuningdek, Face ID ö‘rniga parol bilan tö‘laş telefon parolini bilgan har qanday şaxsga karta bilan tö‘laş imkonini beradi. Banklar uçün xavf şundaki, faqat SMS-kod orqali tekşirilganda firibgarlikdan kelgan zarar kö‘pinça bank zimmäsiga tuşadi — ilova yoki biometriya orqali kuçaytirilgan identifikatsiya zarur. Bundan taşqari, xizmat Apple va Google qarorlariga bö‘liq, platformalarning tranzaksiyalar uçün oladigan komissiya şartlari esa ommaviy ravişda oşkor qilinmaydi.

Qonunçilikdagi özgarış işga tuşiriş şarti sifatida

Xizmatlarning paydo bölişidan oldin huquqiy şaroitlar özgargan edi: 2026-yil mart oyida Özbekiston şaxsiy ma’lumotlar töğrisidagi qonunga özgartirişlar kiritib, fuqarolarning barça şaxsiy ma’lumotlarini mamlakat hududida saqlaş talabini bekor qildi. Sörovda qatnaşgan ekspertlardan biri buni tartibga solişning ança moslaşuvçan modeliga ötiş deb baholaydi va xalqaro kompaniyalarni jalb etiş hamda ma’lumotlarni himoya qiliş özaro istisno maqsadlar sifatida qaralmasligini ta’kidlaydi: islohotning samaradorligini ham yangi raqamli xizmatlarning paydo bölişi, ham ma’lumotlarni himoya qiliş darajasi va tartibga soluvçi organlarning buzilişlarga munosib javob beriş qobiliyati böyiça baholaş kerak.