Polşadagi inqiroz: Konstitutsiyaviy tribunal hokimiyat va muxolifat qarama-qarşiligining markazida

Tribunal oldidagi tun: voqealar qanday rivojlandi

2026-yil 31-oktabr, juma kuni keçqurun Varşavadagi Konstitutsiyaviy tribunal binosi oldida sud raisi lavozimidan çetlatilganidan söng namoyişçilar va politsiya örtasida töqnaşuvlar yuz berdi. Bu haqda Euronews xabar berdi. Tribunal atrofidagi inqiroz allaqaçon bir neça haftdan beri davom etmoqda: hukumat sud tarkibidan avvalgi «Huquq va adolat» (PiS) partiyasi hukumati davrida tayinlangan sudyalarni çiqarib yuborişga harakat qilmoqda.

Sud rahbariyatining almaşuvi

Voqea juma kuni Seym tomonidan Tribunal sudyasi etib saylangan yetti kişi binoga kirganida boşlandi. Sud matbuot kotibi Veronika Ssibor sözlariga köra, qöriqçilarga narsa-jimliklarini yığiştirib binoni tark etiş buyurilgan, amaldagi Tribunal raisi Bogdan Svyontçkovskiy va rais örinbosari Bartlomey Soxanskiy esa, mavjud ma’lumotlarga qaraganda, içkariga kiritilmagan. Ssibor operatsiya vaqti ataylab — xodimlarning bir qismi yöqligiga hisoblab tanlanganini taxmin qildi. Şundan söng sudya Anna Korvin-Pyotrovska Tribunalga özi rahbarlik qilayotgani va Svyontçkovskiyni lavozimidan çetlatayotgani haqida e’lon qildi. Sudning amaldagi rahbariyati bu harakatlarning qonuniyligini rad etdi.

Prezident qaytib keldi va hukumatni aybladi

Polşa prezidenti Karol Navrotskiy Senegalga safarini töxtatib, Varşavaga qaytdi. Prezident saroyida u Oliy sudning birinçi raisi Zbignev Kapinskiy bilan uçraşdi, söñgra u bilan birga va yordamçilar guruhi hamrohligida Tribunal binosi tomon yö’l oldi. X platformasida e’lon qilingan kadrlarga köra, Navrotskiyning içkariga kirişga urinişi çöğida Korvin-Pyotrovskani ham öz içiga olgan sudyalar guruhi bilan janjal yuz bergan. Şanba kuni erta tongda prezident kanselyariyasi rahbari Pavel Şefernaker tunni «Polşa Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumiga qarşi çiqiş va davlatning konstitutsiyaviy organini zöravonlik bilan egallaş» sifatida tasvirlagan bayonni öqidi; u «hukumat tomonidan u yerga yönaltirilgan majburlaş kuçlari» Tribunal hududini tark etişini talab qildi. Navrotskiy Kapinskiy bilan birga sud hokimiyatini, uning fikriça, noqonuniy ravişda özlaştirayotganlarning harakatlarini tan olmasligini bildirdi va şanba kuni parlamentdagi siyosiy guruhlar vakillari bilan favqulodda muzokaralar ötkaziş rejasini e’lon qilib, buni davlat içki xavfsizligiga tahdid sababli zarur deb atadi.

Hukumat va muxolifatning munosabati

Adliya vaziri Valdemar Jurek qarama-qarşi pozitsiyani bildirdi: «Prezidentning xulq-atvori meni juda bezovta qildi», — dedi u va prokuratura harakatlariga umid qilişini, prezident immuniteti bilan himoyalangan şaxsning bunday yurişining ma’qul emasligini qöşdi. Uning sözlariga köra, kadrlar prezidentning «içkariga kirib borib, sudyalar hujum qilayotgani»ni körsatadi. Jurek, şuningdek, Tribunal vaziyati böyiça, jumladan Soxanskiy bilan muzokaralar olib borilganini, biroq kelişuvga erişilmaganini tan oldi va sudning normal faoliyatini tiklab, fuqarolarning körib çiqilmagan işlariga qaytişi kerakligini ta’kidladi. Sud binosi oldida PiS va «Konfederatsiya» siyosatçilari iştirokida namoyişlar böldi: iştirokçilar orasida partiya rahbari Yaroslav Kaçinskiy, Mateuş Moravetskiy, Tribunalning sobiq raisi Yuliya Pşilyobska va Bogdan Svyontçkovskiy bor edi. Kaçinskiy sodir bölganni Konstitutsiyaviy tribunalga hujum deb atadi, namoyişlarni davom ettirişga çaqirdi va Polşaning politsiya davlatiga aylanib qoliş xavfi borligi haqida ogohlantirdi. PiSdan Yevroparlament deputati Patrik Yaki Tribunal kadrlari butun dunyoga tarqalib ketganini va bu Donald Tusk hukumatining obrösiga zarar yetkazişi mumkinligini qayd etdi.

Nima ma’lum va nima hali noma’lum

Şu tariqa tomonlar bir xil voqealarga aksinça baho beradi: prezident tomoni ularni konstitutsiyaviy organning kuç bilan egallanişi deb atasa, adliya vaziri esa prezidentning özining ma’qulsiz xulq-atvori deb biladi. Tribunal rahbariyatining qonuniyligi böyiça nizo qanday hal etilişi, e’lon qilingan favqulodda muzokaralar bölib ötadimi va bu vaziyat qanday huquqiy oqibatlarga olib kelişi hali noma’lum; manbalarda öşa paytdagi sud yoki prokuratura qarorlari haqida ma’lumot yöq.