Madeyra qirg‘oqlarida qariyb 200 olim dengiz qo‘riqxonalarining okeanni qayta jonlantirishini o‘rganmoqda

Deshertaş orollari yaqinida yirik ilmiy ekspeditsiya

Madeyradan taxminan 40 kilometr janubi-sharqda joylashgan, uchta aholisiz qoyali oroldan iborat Deshertaş orollari yaqinida xalqaro ekspeditsiya ish olib bormoqda; unga taxminan 15 kema va qariyb 200 olim birlashgan. Ekspeditsiya flagmani — 70 metrli yelkanli shxuna Santa Maria Manuela. Ishtirokchilar arxipelag dengiz ekotizimlarining holatini baholab, ular iqlim o‘zgarishiga qanday qilib yaxshiroq qarshi turishi mumkinligini aniqlamoqda. Bu haqda euronews xabar berdi.

Muhofaza samarasini qanday o‘lchaydilar

Asosiy usul — ikki zonani qiyoslash: Deshertaşning janubida baliq ovlash butunlay taqiqlangan, shimolida esa ayrim hududlarda hali ham ruxsat etilgan. Metall konstruksiyalarga o‘rnatilgan yemli suv osti kameralari 40–50 metr chuqurlikdagi baliqlarni suratga oladi, so‘ngra muhofaza qilinadigan va ov qilinadigan uchastkalarga oid ma’lumotlar solishtiriladi. «Biz bu kameralarni dengiz muhofaza hududlariga, keyin ov qilinadigan zonalarga ham joylashtiramiz va olingan ma’lumotlarni qiyoslaymiz», — dedi Kaliforniya universitetining Santa-Barbaradagi dengiz fanlari instituti xodimi Jennifer Kazell.

Faqat kameralar emas: suvdan DNK va qoyalar harorati

Tadqiqot videoyozuv bilan cheklanmaydi: olimlar kamera obyektiga tushmagan bo‘lishi mumkin bo‘lgan baliqlarning DNK izlarini aniqlash uchun suv namunalarini yig‘moqda. Shu bilan birga, Portu universitetining 44 yoshli tadqiqotchisi Rui Seabra suv qurigan paytida suv yuziga chiqib qoladigan qoyalarga harorat datchiklarini o‘rnatib, qisqichbaqasimonlar va gubalar quyosh tushadigan hamda soyalangan uchastkalarda qanday tutishini o‘rganmoqda. Bu ma’lumotlar dengiz biologik xilma-xilligi harorat o‘sishiga qanday munosabat bildirishini bashorat qilishga yordam berishi kerak: «Biologik xilma-xillik qanday qayta taqsimlanishini, qaysi turlar qayerga ko‘chishini tushunishimiz kerak», — tushuntirdi u.

Fon: ko‘p yillik muhofaza allaqachon natija bergan

Madeyra uzoq vaqtdan beri dengiz muhofazasining yetakchisi hisoblanadi. 1971-yilda hokimiyatlar dengiz qushlarini himoya qilish maqsadida Selvajensh orollari atrofida qo‘riqxona tashkil etgan; 2022-yilda kengaytirilgandan so‘ng u taxminan 2600 kvadrat kilometr maydonni egallab, Shimoliy Atlantikadagi eng katta dengiz muhofaza hududiga aylangan. 1990-yillar boshida tashkil etilgan Deshertaş atrofidagi qo‘riqxona Yevropaning eng zaif dengiz sutemizuvchilaridan biri bo‘lgan O‘rta yer dengizi ro‘yxonasi koloniyasining sakkiztadan 31 taga o‘sishiga yordam berdi. Aynan shu fon Milliy geografiya jamiyatining Pristine Seas tashabbusi dengiz biologi Xuan Mayorgaekspeditsiyaning ishchi gipotezasini shakllantiradi: «Bu joyni yildan-yilga muhofaza qilgan sari baliqlar yiriklashadi va ko‘proq nasl beradi. Muhofaza shunday ishlaydi».

Siyosat va dala ilmi

Ekspeditsiya okeanlarni muhofaza qilishga, jumladan Yerevanda bo‘lib o‘tayotgan Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya tomonlarining 17-konferensiyasiga qaratilgan xalqaro e’tibor fonida o‘tkazilmoqda. Ekspeditsiya rahbari, Oceano Azul jamg‘armasining ilmiy direktori Emanuel Gonsalves bunday uchrashuvlarning siyosiy ustuvorliklarni belgilashdagi rolini tan oladi, biroq dala ishlari ularni kutib qolmasligini ta’kidlaydi: «Kutib o‘tirmaymiz. Va buni bizga ilm aytadi», — deydi u, euronews xabariga ko‘ra.