Yevropada qulay hayot uçun qança işlab topiş kerak: 34 mamlakat böyiça hisob-kitoblar

Qanday hisoblangan va natija qanday çiqdi

Yevropada farovon yaşaş uçun qança işlab topiş kerak — bu savolga aniq javob yöq: «qulaylik» tuşunçasi subyektiv, narxlar mamlakatlar örtasida ham, ular içida ham farq qiladi, daromad esa na töplangan boylikni, na uy-joy mulkdorligini hisobga oladi. Şunga qaramay, Euronews Business kamida taxminiy miqyosni baholaş imkonini beruvçi körsatkiçdan foydalandi: ekvivalent sof daromad medianasining 150 foizi — bu OECDning örta sinf tasnifida «yuqori örta» qatlamning pastki çegarasi. OECDning katta iqtisodçisi Sebastyan Kyonigs naşrga tuşuntirib berdi: agar faqat daromad maʼlumotlari bölsa, şunday deb taxmin qiliş mumkin — bu çegaradan yuqorida turgan aksariyat xonadonlar nisbatan qulay hayot uçun mablağga ega. Boşqa tadqiqotçilar esa bunday daromad özi öziga moliyaviy barqarorlik kafolatlamasligini taʼkidlaydi.

603 yevrodan 6 491 yevrogaça farq

2025-yilda Yevropa Ittifoqida ekvivalent sof daromad medianasi yiliga 22 939 yevro, yaʼni oyiga 1 912 yevroni taşkil etadi. Bundan yolğiz kattalar uçun meʼyor — oyiga 2 867 yevro. 34 Yevropa mamlakati böyiça bu çegarada Şimoliy Makedoniyadagi 603 yevrodan Şveytsariyadagi 6 491 yevrogaça farq bor; YI içida esa Ruminiyadagi 1 023 yevrodan Lyuksemburgdagi 6 256 yevrogaça. Oyiga 4 000 yevrodan yuqori körsatkiç Norvegiyada (5 240), Avstriyada (4 568), Daniyada (4 524), Irlandiyada (4 392) va Niderlandiyada (4 308) ham bor. YIning tört yirik iqtisodiyoti orasida Germaniya yetakçi — 3 611 yevro, undan keyin Fransiya (3 307), Italiya (2 758) va Ispaniya (2 546): Germaniyadagi yolğiz kattaga Ispaniyaga qaraganda oyiga 1 065 yevroga köproq kerak böladi. 1 000 yevrodan past çegara Albaniyada (723), Turkiyada (755), Çernogoriyada (825) va Serbiyada (975) — Şimoliy Makedoniya bilan birga bu beşta mamlakat YIga aʼzolikka nomzod. YIning yana 11 mamlakatida körsatkiç 1 000 yevrodan 1 900 yevrogaça, jumladan Portugaliyada (1 808), Polşada (1 799), Gretsiyada (1 463), Bolgariyada (1 108) va Vengriyada (1 099).

Juftliklar va oilalar: ikki barobar emas, köpaytiruvçilar

Juftlikka yolğiz kattaga qaraganda ikki barobar köp daromad kerak emas: ular ijara va kommunal xizmatlarni bölişib olgani uçun Eurostat 1,5 koeffitsientini nazarda tutadi. YIda juftlikka meʼyorga yetiş uçun oyiga 4 301 yevro sof daromad kerak, 14 yoşgaça bölgan ikki farzandli oilaga esa — 6 021 yevro. Barça mamlakatlarga bir xil köpaytiruvçi qöllanilgani uçun mamlakatlar tartibi özgarmaydi: juftlik uçun 1,5, ikki farzandli oila uçun 2,1.

Xarid qobiliyatiga tuzatiş nima beradi

Yevrodagi summalar mamlakatlar örtasidagi narx farqini aks ettirmaydi. Bu farqlarni bartaraf etuvçi şartli valyuta — xarid qobiliyati standartlariga (PPS) ötkaziş farqni qisqartiradi, lekin yöq qilmaydi: YIda yolğiz katta uçun meʼyor oyiga 2 830 PPS, diapazon Albaniyadagi 1 031 PPSdan Lyuksemburgdagi 4 709 PPSgaça, yaʼni taxminan 4,6 baravar — yevrodagi 10,8 baravarga qarşi. YI içida eng past körsatkiç Vengriyada — 1 495 PPS, şuning uçun lyuksemburglik çegara uni atigi uç baravardan sal köproq oşadi, yevroda esa — olti baravar. Leyden universiteti professori Koen Kamminada naşrga aytib ötganidek, daromadlar taqsimotidagi bir xil nisbiy örin turli mamlakatlarda juda turli hayot darajasini taʼminlaydi, milliy örtaça körsatkiçlar esa, ayniqsa uy-joy xarajatlarida, mintaqaviy farqlarni yaşiradi. Kyonigs qöşimça qilganidek, OECDning köplab mamlakatlarida daromadlarda ham, hayot narxida ham mintaqaviy farqlar katta.

Daromad — faqat manzaraning bir qismi

Mutaxassislar daromad butun vaziyatni aks ettirmasligi haqida bir fikrda. Kyonigs boylik tengsizligi, avvalo uy-joy mulkiga ega böliş imkoniyatining qançalik keskin ekaniga işora qildi: ba’zi odamlar past daromad bilan ham bemalol kun keçiradi, çunki ularning uy-joyi bor va narxlar pastroq bölgan joylarda yaşaydi. Kamminada esa örtaça daromadli va yonida jamğarmasi bor xonadon köpinça kutilmagan hisob yoki işdan böşaşni, jamğarmasi yöq va katta qarzli, lekin daromadi yuqoriroq oiladan köra osonroq yengib ötişini qöşimça qildi. Nemis iqtisodiy tadqiqotlar instituti (DIW Berlin) doktori Markus M. Grabka buni şunday şakllantirdi: medianaviy darajadan 150% oşib ketadigan daromad faqat ma’lum miqdordagi şaxsiy mulk bilan birga bölgandagina moliyaviy xavfsizlikni ta’minlaydi. Kamminada, şuningdek, mediananing 150% yoki 200%ini qulay hayotning belgilangan çegarasi sifatida qabul qilmaslikka ogohlantirdi: OECD tasnifi xonadonning daromadlar taqsimotidagi nisbiy örnini tavsiflaydi, uning byudjetining yetarliligini emas. Uning fikriça, «qulay hayot» deganda nafaqat hişoblarni tölaş imkoniyati, balki örinli uy-joy, oziq-ovqat, energiya va transportga pul yetkaziş, jamiyat hayotida qatnaşiş, dam oliş va pul jamğariş, kutilmagan xarajatlarni zudlik bilan moliyaviy qiyinçiliklarga duç kelmasdan kötara oliş ham nazarda tutiladi.