Asosiy ma’lumotlar

  • 2024 XA1 asteroidi o‘z o‘qi atrofida har 1,63 soniyada aylanadi — bu oldingi rekordchi 2024 BX1 (2,58 soniya)dan tezroq
  • Bunday aylanish tezligi jismning ichki mustahkamligiga ega ekanini, tortishish kuchi bilan bog‘langan bo‘laklar to‘plami emasligini ko‘rsatadi
  • Asteroid atmosferaga kirishdan atigi 10 soat oldin aniqlangan — bu oldindan bashorat qilishning 11-muvaffaqiyatli holati

Aylanish tezligi bo‘yicha rekord

2024-yil 4-dekabr ertalab Sharqiy Sibir osmonida Yer atmosferasiga kirgan 2024 XA1 asteroidi o‘lchangan shu turdagi obyektlar orasida eng tez aylanuvchisi bo‘lib chiqdi: u o‘z o‘qi atrofida bir marta aylanishni 1,63 soniyada bajaradi. Oldingi rekord 2,58 soniyalik davrga ega bo‘lgan 2024 BX1 asteroidiga tegishli edi. Buni Kun.uz nashri The Astronomical Journal jurnalida chop etilgan tadqiqot asosida xabar qilmoqda.

O‘lchovlar qanday o‘tkazilgan

Tadqiqotga Xitoy Fanlar akademiyasi Yunnan astronomiya rasadxonasi ilmiy xodimi Chjan Silyan va shu muassasaning aspiranti Fan Syanyuy rahbarlik qildi. Atmosferaga kirishdan oldingi oxirgi soat davomida olimlar obyektni Litszyandagi 2,4 metrli ko‘zguga ega teleskop yordamida kuzatib, uning yorqinligidagi o‘zgarishlarni qayd etdi va aynan shu o‘zgarishlar asosida aylanish davrini hisoblab chiqdi.

U nima uchun parchalanmadi

Tadqiqotchilar tushuntirishicha, bunday tez aylanishda markazdan qochma tezlanish asteroidning sirt tortishish kuchidan ancha yuqori. Bu esa 2024 XA1 faqat o‘z tortishish kuchi bilan ushlab turiladigan bo‘shaq bo‘laklar to‘plami emas, balki yaxlit qattiq jism bo‘lganini, uni vayron bo‘lishdan moddaning ichki mustahkamligi saqlab qolganini anglatadi. Olimlar asteroid ancha katta osmon jismi to‘qnashuvi va parchalanishi natijasida hosil bo‘lgan bo‘lak bo‘lishi mumkinligini taxmin qilmoqda.

Erta aniqlanish konteksti

2024 XA1 ning o‘zi atmosferaga kirishidan atigi 10 soat oldin aniqlangan — bu asteroid tushishini oldindan muvaffaqiyatli bashorat qilishning 11-holati bo‘ldi. Tadqiqot ma’lumotlariga ko‘ra, oldindan bashorat qilingan atmosferaga kirishning hujjatlashtirilgan 13 holatining barchasida bir necha metr o‘lchamdagi jismlar tilga olingan va aniqlanish bilan atmosferaga kirish orasida ikki soatdan 21 soatgacha vaqt qolgan. Mualliflar yangi teleskoplar bunday tez aniqlanadigan obyektlarning fizik xususiyatlarini tezroq o‘rganishga yordam berishini, bu ma’lumotlar esa asteroidlar xavfini baholashda va erta ogohlantirish usullarini takomillashtirishda qo‘llanilishi mumkinligini kutmoqda.