15 ommaviy axborot vositasi Yevropa komissiyasini G‘azo bo‘yicha ombudsmanning tekshiruvi fonida jurnalistlarga hujjatlarga kirish imkoniyatini ta’minlashga chaqirdi

Ombudsmanning tekshiruvi fonida ochiq maktub

Chorshanba kuni 15 ta ommaviy axborot vositasi, jurnalistlar uyushmasi va matbuot erkinligini himoya qiluvchi tashkilotlardan iborat guruh Yevropa komissiyasi raisi Ursula fon der Leyen nomiga ochiq maktub yuborib, jurnalistlarning ochiq hujjatlarga kirish imkoniyatini yaxshilashga chaqirdi. Murojaatni Anadolu agentligi e’lon qildi. Maktub mualliflari bu holatni jurnalistlarning jamiyat uchun muhim masalalarni yoritish uchun zarur ma’lumot olishiga to‘sqinlik qilayotgan «sukutli inqiroz» deb ataydi.

Nizoning mohiyati: G‘azodagi loyihalar haqidagi hujjatlar

Murojaatga sabab bo‘lgan narsa — Yevropa ombudsmeni Teresa Anjinyu o‘tgan haftada EUobserver nashrining shikoyati asosida ochgan tekshiruvdir. Ushbu shikoyat Yevropa komissiyasining Yevropa Ittifoqi mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladigan G‘azo sektoridagi infratuzilma loyihalari haqidagi 17 ta hujjatni oshkor qilishdan bosh tortganligiga oid. EUobserver ushbu hujjatlarni fevral oyida so‘ragan edi — Isroil zarbalari Falastin hududida YI moliyalashtirgan infratuzilmani qanchalik vayron qilganini tekshirish maqsadida. Komissiya materiallarni e’lon qilishdan bosh tortib, oshkor qilish uchun ustuvor jamoat manfaati yo‘qligini aytgan; nashrning keyingi apellyatsiyasi esa javobsiz qoldi. Tekshiruvning birinchi qadami sifatida Anjinyu komissiyadan apellyatsiyaga 4-noyabrgacha javob berishni so‘radi; javob qoniqarli bo‘lmasa, u hujjatlarni o‘zi o‘rganadi.

Imzo qo‘yganlar nima talab qilmoqda

Imzo qo‘yganlar ta’kidlashicha, jurnalistlar hujjat olishda jiddiy kechikishlar, asossiz rad etishlar va oshkor qilingan materiallarni mazmunsiz qoldiradigan keng qamrovli o‘chirib tashlashlarga doimiy duch kelmoqda; ularning so‘zlariga ko‘ra, komissiya ayrim hollarda muhim hujjatlarni saqlab qo‘ymay va arxivlamay ham qo‘yadi. Maktubda cheklovlar YI a’zolari COVIDdan keyingi tiklanish fondlaridan yevrolab mablag‘ sarflashi va Isroil bilan qurol-yarog‘ sohasidagi ilmiy hamkorlik kabi yirik jamoat ahamiyatiga ega mavzularni yoritishni qiyinlashtirgani aytiladi. «Yevropa bo‘ylab jamoat muhokamasiga zarar yetmoqda. Yoritilishi kerak bo‘lgan hikoyalar yoritilmaydi. Fuqarolar hal qiluvchi paytlarda muhim siyosiy xulosalar chiqara olmaydi», — deb yozilgan maktubdan Anadolu iqtibos keltirdi. Tashkilotlar komissiyani hujjatlarga kirishni qiyinlashtirgani aytilgan 2024-yil dekabridagi ichki tartib-qoida qoidalarini bekor qilishga, YI hujjatlarga kirish to‘g‘risidagi reglamentiga qat’iy rioya qilishni ta’minlashga, shuningdek jurnalistlarning ma’lumotga kirishini yaxshilash bo‘yicha yangi harakatlar rejasini qabul qilishga — Yevropa ombudsmeni tavsiyalarini bajarish, YI Sudining qarorlariga to‘liq rioya qilish va hujjatlarni ro‘yxatga olish hamda arxivlash bo‘yicha ichki tartib-qoidalarni mustahkamlash bilan — chaqirdi. «Yevropa komissiyasining YI demokratik qadriyatlarining himoyachisi sifatidagi obro‘si xavf ostida. Demokratik me’yorlar butun dunyoda hujumga uchrayotgan bir paytda ayni vaqt bu qadriyatlarni himoya qilish uchun eng munosib payt», — deyiladi maktubda. Imzo qo‘yganlar qatorida Committee to Protect Journalists, EUobserver, Yevropa jurnalistlar federatsiyasi, Follow the Money, Forbidden Stories, Xalqaro jurnalistlar federatsiyasi, International Press Institute, Investigate Europe va PEN International bor.