Britaniya kansleri Jon Xeli byudjet oldidan marmelad, bodring va 100 dan ortiq mahsulotga qo‘yilgan bojlar bekor qilinishini e'lon qildi

Byudjet oldidan «kundalik hayotga oid chora-tadbirlar» paketi

Buyuk Britaniya kansleri Jon Xeli chorshanba kuni byudjetda xonadonlarga tushayotgan bosimni, ya'ni hayot qimmatligi muammosini yengillashtirishga qaratilgan «kundalik hayotga oid chora-tadbirlar» (everyday fixes) paketini taqdim etadi. E'lonning asosiy qismi — «oilalar sevgan» 100 dan ortiq mahsulotga qo‘yilgan import bojlarini bekor qilish: masalan, marmeladga importning har 100 kilogrammiga 20 foizli boj qo‘shimcha 19 funt sterling yig‘im bilan vaqtincha bekor qilinadi, shuningdek, kornishonlarga qo‘yilgan tariflar ham bekor qilinadi. Hukumat bu choralar o‘g‘it narxlari o‘sishi bilan yuzma-yuz kelgan fermerlarni hamda pech yoqilg‘isiga bog‘liq xonadonlarni qo‘llab-quvvatlash bilan bog‘laydi. Hukumat bahosiga ko‘ra, ilgari makaron, meva sharbati va tunetsga qo‘yilgan bojlar to‘xtatilishi bilan birgalikda bu o‘zgarishlar oilalarga yiliga 21 funtgacha tejab berishi mumkin. Buni BBC News xabar qilmoqda.

Paketga yana nimalar kiradi

Tariflardan tashqari, bir nechta ijtimoiy va soliq o‘zgarishlari e'lon qilindi. Ish uchun yiliga 10 000 milgacha yuradiganlar uchun miliga 55 pens miqdoridagi soliqsiz yo‘l haqi imtiyozining stavkasi doimiy bo‘ladi, bu chegaradan yuqori yuradiganlar uchun esa stavka miliga 25 penstdan 35 pensgacha oshiriladi. G‘amxo‘rlik nafaqasidagi (carer's allowance) «uzilish» bekor qilinadi: amaldagi daromad chegarasidan oshib ketganda nafaqaning butunlay yo‘qolishi o‘rniga bosqichma-bosqich kamaytirish (taper) mexanizmi joriy etiladi. O‘z ishi bilan shug‘ullanadigan otalar ikki haftalik otalik nafaqasi olish huquqiga ega bo‘ladi — ilgari ular bu davr uchun haftasiga 194 funtgacha bo‘lgan to‘lovlarni ola olmas edi. Bundan tashqari, Post Office tizimida yuzlab qo‘shimcha pochta qutilari — pochta jo‘natmalarini qabul qilish punktlari ishga tushiriladi.

Dalillar va tanqid

Xeli bu choralarini Eron va Ukrainadagi urushlarning oilalarning kundalik xarajatlariga ta'siri bilan izohladi: «Biz jahon voqealarini nazorat qila olmaymiz, lekin biror narsani o‘zgartira olgan joyda harakat qila olamiz». Bosh vazir Endi Byornem hukumat «kundalik muammolarni ko‘zdan qo‘yib qo‘ymayapti», deb ta'kidladi va bunga misol sifatida og‘ir yuk ostida ishlaydigan hamshira, yangi tug‘ilgan chaqaloqli ota-ona hamda haq to‘lanmaydigan g‘amxo‘rni keltirdi. Konservatorlar paketni tanqid qildi: soya kansleri Endryu Griffit «arzon kornishonlar va'dasi leyboristlarning soliqlarni oshirishidan azob chekkan oilalarga haqorat», dedi, partiya fikricha esa, «kundalik hayotga oid chora-tadbirlar» allaqachon qarz olish qimmatligi, soliqlar va inflyatsiya o‘sishi ortidan o‘z qiymatini yo‘qotgan.

Kontekst va cheklovlar

Paket byudjet taqdim etilishidan bir kun oldin e'lon qilindi, ya'ni bu hukumatning bayonotidir, qabul qilingan chora-tadbirlar emas — ularning yakuniy tarkibi byudjet bayonotining o‘zida ma'lum bo‘ladi. Yiliga 21 funt tejamkorlik bahosi hukumat tomonidan keltirilgan bo‘lib, mavjud nashrlarda mustaqil manbalar tomonidan tekshirilmagan. Shuningdek, uning qamrovini ortiqcha baholamaslik muhim: alohida mahsulotlarga qo‘yilgan bojlarni bekor qilish hukumatning o‘z hisob-kitoblariga ko‘ra, ilgari to‘xtatilgan tariflar bilan birgalikda oila boshiga yiliga atigi 21 funtgacha tejash beradi, muxolifat esa oila byudjetlariga tushayotgan bosimni ancha yirik omillar — soliqlar, inflyatsiya va qarz olish qimmatligi bilan bog‘laydi. BBC havola qilgan to‘liq byudjet hujjatlariuning byudjetga bag‘ishlangan nashrlarida mavjud.

Rasm manbasi, Getty Images