Tramp immigratsiya siyosatining beshta yo‘nalishi: yopiq chegara, rekord qo‘lga olishlar va vizaviy cheklovlar

Trampning ikkinchi muddatida markaziy mavzu bo‘lgan immigratsiya

Immigratsiya Donal’d Trampning siyosiy murojaatida 2015-yildagi birinchi kampaniyasidan buyon asosiy element bo‘lib kelmoqda. BBC Newsta’kidlaganidek, birinchi muddatda uning immigratsiyani cheklashga oid ko‘plab rejalari sudlar tomonidan to‘xtatilgan edi, biroq ikkinchi muddatda qarshiliklar zaiflashdi: Oliy sud ko‘proq quloq soladigan bo‘ldi, Kongress esa huquqni muhofaza qilish uchun o‘nlab milliard qo‘shimcha mablag‘ ajratdi. Yaqinlashib kelayotgan o‘rtacha saylovlar ko‘p jihatdan Tramp prezidentligi bo‘yicha referendum sifatida qaralmoqda, va AQShda kim yashashi mumkinligi savoli saylovchilar uchun eng muhim masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. BBC sharhlovchilari shuni ta’kidlaydiki: Tramp yopiq chegara va ommaviy deportatsiya haqidagi va’dalarini bajargan bo‘lsa-da, hatto qattiq kurs tarafdorlari orasida ham chora-tadbirlar haddan tashqari uzoq ketganligi haqida tashvish o‘sib bormoqda.

Chegara deyarli yopildi, devor qurilishi tezlashdi

Jo Bayden davrida janubiy chegarada faqat 2023–2024-yillarda migrantlar bilan 4,5 milliondan ortiq «kontakt» qayd etilgan edi. Tramp qaytganidan keyin oqim darg‘ayotga aylandi: ma’muriyat chegarada boshpana so‘rovlarini ko‘rib chiqishni amalda muzlatib qo‘ydi, AQShda qo‘lga olinganlarni ozod qilish amaliyotini bekor qildi, chegara tomon qo‘shin jo‘natdi va Meksikaga bosim o‘tkazdi. Ichki xavfsizlik kotibi Markueyn Mullin 16-oktabr kunishunday dedi: «Prezident Tramp amerikalik xalqga xavfsiz chegara va’da qilgan edi va ma’lumotlar buni bajarganini isbotlaydi». Devor qurilishi ham xarajatlar qonun loyihasidan ajratilgan 46,5 milliard dollar hisobiga tezlashdi. Hukumat ma’lumotlariga ko‘ra, Tramp qaytishidan oldin taxminan 644 mil «asosiy» devor va 75 mil «ikkinchi darajali» devor mavjud edi; shundan buyon yana 250 mil qurilgan, yana 1 443 mil qurilish jarayonida. Shu bilan birga, Amerika immigratsiya kengashi eksperti Aaron Reyxlin-Melnik devorning faol qurilishi boshlangandan keyin chegara kesib o‘tishlar sonida sezilarli o‘zgarish bo‘lmaganini ta’kidlaydi — pasayishni u ma’muriyat siyosati va ritorikasi bilan bog‘laydi, devor bilan emas. Tramp 17-oktabr kuni Kentukki chiqishida devorni muvaffaqiyatli deb atashda davom etib, Meksika uni tariflar orqali to‘laganini ta’kidlab o‘tdi.

Qo‘lga olishlar va deportatsiyalar o‘sdi, biroq qo‘lga olinganlar tarkibi o‘zgarmoqda

Immigratsiya va boj nazorati xizmati (ICE)ning rasmiylar ta’kidlaganidek, AQShda noqonuniy yashovchi shaxslarni qo‘lga olish bo‘yicha operatsiyalar butun mamlakat shaharlariga ta’sir ko‘rsatdi. Berkli va UCLA Kaliforniya universitetlarining immigratsiya ma’lumotlar ombori bo‘lgan Deportation Data Project loyihasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil iyul oyida bir oy ichida rekord darajadagi qariyb 50 000 qo‘lga olish qayd etilgan. Biroq o‘sha ma’lumotlar ko‘rsatmoqdaki, hibsga olishlarning katta qismi sudlanganligi yo‘q shaxslarga tegishli: 2026-yil iyul oyida jinoiy o‘tmishi bor qo‘lga olinganlar ulushi 27 foizga teng tarixiy minimumga tushdi. Deportatsiyalar ham o‘sdi: iyul o‘rtasiga kelib ICE kuniga o‘rtacha 1 255 kishini chiqarib yuborgan, Bayden ma’muriyatining so‘nggi oylaridagi taxminan 770 kishiga qaraganda. ICE taktikasi ko‘plab amerikaliklarda, aynan siyosatni qattiqlashtirish tarafdorlari orasida ham, noqulaylik uyg‘otdi — ayniqsa 2026-yil boshida Minneapolisdagi ikki oylik keng ko‘lamli Metro Surge operatsiyasidan keyin, o‘shanda ikki AQSh fuqarosi halok bo‘lgan edi. New York Times va Siena so‘rovi21-oktabrda e’lon qilingan bo‘lib, respublikachilar uchun an’anaviy ravishda kuchli mavzu bo‘lganiga qaramay, saylovchilarning 50 foizi immigratsiya masalasida demokratlarga, 46 foizi respublikachilarga ishonadiganini ko‘rsatdi. Alohida Politico va Public First so‘rovi sentabr oxirida respublikachilar orasida bo‘linishni aniqladi: «MAGA bo‘lmagan» respublikachilarning 31 foizi kampaniya haddan tashqari tajovuzkor bo‘lib qolgan deb hisoblaydi.

Qochqinlarni qabul qilish keskin qisqardi

Oq uyga qaytganidan so‘ng Tramp qochqinlarni qabul qilishni deyarli darhol to‘xtatib qo‘ydi. Fevral oyida farmon bilan bu jarayon Janubiy Afrikadan bo‘lgan afrikanerlar uchun tor doirada qayta tiklandi — Oq uy ularni ta’qib qilinayotgan deb ataydi, Pretoriadagi hukumat esa buni rad etadi. 2026-moliya yili uchun kvota dastlab 7 500 kishi etib belgilangan edi, may oyida ma’muriyat aytishicha, «kutilmagan qochqinlar favqulodda vaziyati» tufayli u 17 500 taga ko‘tarildi. Davlat departamenti ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-moliya yilida AQShga qabul qilingan 16 292 qochqinning 16 287 nafari janubiy afrikaliklar bo‘lgan. Taqqoslash uchun: 2023 va 2024-yillarda, Bayden davrining oxirgi ikki moliya yilida, mos ravishda 60 000 va 100 000 kishi kirgan. Bundan tashqari, vaqtinchalik himoyalangan maqom (TPS) bekor qilingani ortidan yuz minglab odamlar deportatsiyadan himoyadan mahrum bo‘ldi. Iyun oyida Oliy sud ma’muriyatning AQShdagi taxminan 350 000 gaityanlik uchun TPSni to‘xtatish qarorini tasdiqladi.

Vizalarga bosim: 100 000 dollarlik to‘lov va bir million dollarga «oltin karta»

Qonuniy immigratsiya yo‘llari ham toraydi: ma’muriyat xavfsizlik uchun tahdid deb tan olgan o‘nlab mamlakat vizalar va sayohatlarning to‘liq yoki qisman muzlatilishiga duch keldi, yangi qoidalar esa AQShda yashovchilardan yashil kartalar uchun arizalarni kelib chiqish mamlakatidan topshirishni talab qildi, bu jarayonni sekinlashtirdi. 2025-yil sentyabrida joriy etilgan yangi H1-B vizalari uchun 100 000 dollarlik to‘lov asosan hindistonliklar band bo‘lgan malakali mutaxassislar uchun AQSh texnosanoatini larzaga keltirdi. May oyida AQSh Fuqarolik va immigratsiya xizmati X tarmog‘ida xabar berdiki, 2027-yil uchun ro‘yxatdan o‘tishlar 40 foizga kamayganini, buni «ko‘p sonli past maoshli ro‘yxatdan o‘tishlarning» tugashiga dalil deb ataganini yozdi. Sud hozircha to‘lovni bloklab qo‘ydi, lekin uning tahdidi, ko‘rinadi, ish beruvchilarni allaqachon qo‘rqitib qo‘ygan. Uorton biznes maktabining tadqiqotiboshqa tomondan, H1-B o‘zgarishlari AQShda tug‘ilgan xodimlarning maoshlariga «muhim ta’sir ko‘rsatmaydi»ligini ko‘rsatdi: raqobatning kamayishi unumdorlik o‘sishining sekinlashuvi bilan qoplanadi. Shu bilan birga, badavlat odamlar uchun yangi yo‘l ochildi: 2025-yilda ishga tushirilgan «Trampning oltin kartasi» boy chet elliklarga AQShda yashash imkonini 1 million dollarlik «sovg‘a» va qaytarilmaydigan 15 000 dollarlik to‘lov evaziga taklif qiladi. Tramp bu dastur iqtisodni qo‘llab-quvvatlaydi deb da’vo qilgan, biroq aprelga kelib faqat bittagina arizachi qabul qilingan.

Bu saylovlarning nimasini anglatadi

Ushbu ma’lumotlar majmuasi immigratsiya mavzusining o‘rtacha muddatli saylovlarda markaziy mavzu bo‘lib qolishini tushuntiradi, ammo u endi respublikachilar uchun shartsiz boylik emas: NYT/Siena so‘rovi bu mavzuda demokratlarning ustunligini birinchi marta qayd etmoqdaPolitico so‘rovi esa Tramp lageri ichidagi bo‘linishni ko‘rsatadi. Amalda bu migrantlarga — yuz minglab gaityanliklarning TPSdan mahrum bo‘lishidan tortib mutaxassislar uchun H1-B vizalarining qisqarishigacha — va kadrlar siyosatini qayta ko‘rayotgan ish beruvchilarga ta’sir qiladi. Saylovchilarning bir qismidagi ortib borayotgan noqulaylik saylov natijalarini o‘zgartiradimi, hozircha noma’lum: mavjud so‘rovlar kayfiyatni qayd etadi, lekin natijani bashorat qilmaydi.

Rasm manbasi, Getty Images