O‘zbekistonda ilk bor islom bank faoliyati litsenziyasi berildi — uni «Open Bank» oldi

Islom banki bo‘yicha birinchi litsenziya

O‘zbekiston Markaziy banki mamlakatda islom bank faoliyatini amalga oshirish bo‘yicha birinchi litsenziya berilganini ma’lum qildi. Regulyator boshqaruvining 2026-yil 23-oktyabrdagi 28/1-son qaroriga muvofiq «Open Bank» aksiyadorlik jamiyatiga islom bank faoliyati huquqini beruvchi 1-I-sonli litsenziya berildi. Bu haqda Markaziy bank matbuot xizmati, shuningdek, Daryo.uz, UzNews.uz, Gazeta, Spot.uz va Kun.uz nashrlari xabar berdi.

Litsenziya nimaga ruxsat beradi

Litsenziya «Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida»gi qonunning 5¹-moddasida nazarda tutilgan islomiy moliya operatsiyalarini qamrab oladi. UzNews.uz va Spot.uz ma’lumotlariga ko‘ra, ular quyidagilardan iborat: foyda taqsimlash shartlarida mijozni moliyalashtirish yoki investitsiya omonatlari uchun mablag‘ jalb qilish; vakolatnoma (agentlik) shartnomasi asosida pul berish va jalb qilish; tovarni bo‘lib-bo‘lib sotish orqali moliyalashtirish; tovarlar uchun oldindan to‘lov yo‘li bilan moliyalashtirish; qo‘shma faoliyat (sheriklik) orqali yoki yuridik shaxslarning ustav kapitalida ishtirok etish yo‘li bilan moliyalashtirish; mulkni sotib olish huquqi bilan islomiy ijara (ijora) shaklida berish. Islomiy faoliyat yurituvchi banklar, shuningdek, O‘zbekiston qonunchiligiga zid kelmaydigan va xalqaro bank amaliyotida umume’tirof etilgan standartlarga mos boshqa islomiy moliya operatsiyalarini ham amalga oshirishi mumkin.

Open Bank: qisqacha ma’lumot

Gazeta ma’lumotlariga ko‘ra, Open Bank 2022-yil 24-dekabrda ro‘yxatga olingan. Bankning ustav fondi 500 mlrd so‘mni tashkil etadi, ta’sischi va 100 foizli aksiyador — «Future Open Technology Group» AJ, rahbari — Azamat Shuhratovich Torayev.

Normativ bazalar qanday tayyorlandi

O‘zbekistonda islom banki tashkil etish bo‘yicha dastlabki rejalar 2018-yil may oyida ham muhokama qilingan edi: prezident qarori loyihasi foiz (ribo)ni taqiqlash, loyihadagi ishtirokga mutanosib ravishda foyda va zararni taqsimlash, shuningdek, takaful (islom sug‘urtasi), ijara va sukuk bo‘yicha me’yorlarni ishlab chiqishni nazarda tutgan edi. Islom banklari to‘g‘risidagi qonun Qonunchilik palatasi tomonidan 2025-yil 11-noyabrda qabul qilindi va Senat tomonidan 2026-yil 5-fevralda ma’qullandi; 2026-yil 27-martda uni prezident imzoladi. Qonun islom bank faoliyati uchun alohida litsenziya joriy etdi, islomiy moliya operatsiyalari, investitsiya omonatlari va ularni o‘tkazishning huquqiy asoslarini belgilab berdi, shuningdek, Markaziy bankda va tegishli banklarda islomiy moliya bo‘yicha kengashlar tuzilishini nazarda tutdi. Islom banklari va «islom oynalari»ni litsenziyalash tartibi 2026-yil 20-iyulda kuchga kirdi: u kamida uch a’zodan iborat islomiy moliya kengashi, malakali rahbariyat xodimi va islomiy moliyalashtirish standartlariga rioya qilish siyosatining mavjudligini talab qiladi.

Regulyator rejalar va kontekst

2026-yil mart oyida prezident uchrashuvida kamida bitta tijorat bankida «islom oynasi» ochish hamda 2026–2030-yillarda ikkita to‘liq islom banki tashkil etish rejalar haqida xabar berilgan edi; bu rejalar bo‘yicha qo‘shimcha taxminan 1 mlrd dollarlik investitsiya va omonat jalb qilinishi kutilmoqda. MB rais o‘rinbosari Abrorxo‘ja Turdaliyev 2025-yil oktyabrda 2030-yilga qadar mamlakatda 10 ta islom banki ochilishi va uchta davlat banki «islom oynalari» tuzishi mumkinligini aytgan edi; regulyator islomiy moliyani soya sektoridagi mablag‘larni bank tizimiga jalb qilish mexanizmi sifatida ko‘rib chiqmoqda. 2026-yil avgustda MB rais o‘rinbosari Sanjar Nosirov qiziqish bildirgan banklarni litsenziyalash allaqachon boshlanganini va to‘liq qiymatdagi islom banklari paydo bo‘lishidan oldin an’anaviy banklarda aholi islomiy — investitsiya — omonatlarini joylashtirishi mumkin bo‘lgan «islom oynalari» kutayotganini aytgan edi. Markaziy bank fuqarolarni bank xizmatlaridan foydalanishdan oldin moliya tashkilotida regulyatorning rasmiy saytida tegishli litsenziya mavjudligini tekshirishga.

Nima uchun bu muhim

Birinchi litsenziyaning berilishi O‘zbekistonda islomiy bank ishini qonun chiqarish tayyorgarlik bosqichidan amaliy maydonga o‘tkazdi: Open Bank 5¹-moddada nazarda tutilgan operatsiyalarni — foyda taqsimlash asosidagi investitsion omonatlardan tortib ijara xizmatlarigacha — qonuniy ravishda taklif eta oladigan birinchi bank bo‘ldi. Fuqarolar uchun bu yangi turdagi bank xizmatlarining paydo bo‘lishini, bank tizimi uchun esa regulyator e’lon qilgan soyali sektordan mablag‘ jalb qilish kanali hamda hukumat rejalari bo‘yicha 2030-yilgacha qo‘shimcha 1 milliard dollargacha investitsiya va omonat jalb qilish imkoniyatini anglatadi. Shu bilan birga, Open Bank muayyan mahsulotlarni ishga tushirish muddatlari haqida manbalar hozircha xabar bermagan.