Yevropada oziq-ovqat: Shveytsariya YI o‘rtacha ko‘rsatkichidan 89 foizga qimmat, Ruminiya — ittifoqdagi eng arzon mamlakat

Mamlakatlar o‘rtasida narxlar keskin farq qilishi

Oziq-ovqat va alkogolsiz ichimliklarga sarflanadigan mablag‘ o‘rtacha Yevropa Ittifoqida xonadonlar iste’mol xarajatlarining 13,6 foizini tashkil etadi, yashash joyi va kommunal xizmatlarga esa 23,6 foiz to‘g‘ri keladi — Eurostat ma’lumotlariga ko‘ra. Shu bilan birga, oziq-ovqat savati qiymati mamlakatlar bo‘yicha keskin farq qiladi. Numbeo kroudsorsing bazasining 2026-yil o‘rtasidagi ma’lumotlariga ko‘ra, oziq-ovqat indeksi Moldovada 57,2 dan Shveytsariyada 189,2 gacha o‘zgaradi, bunda YI bo‘yicha o‘rtacha qiymat 100 deb qabul qilingan. Bu Shveytsariyada oziq-ovqat YI o‘rtacha ko‘rsatkichidan 89,2 foizga qimmat, Moldovada esa 42,8 foizga arzon ekanini bildiradi. Euronews Business Nyu-York bazasi sifatida olingan Numbeo asl indeksini ittifoq bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich 100 deb olinadigan qilib qayta hisobladi.

Eng qimmat va eng arzon mamlakatlar

Eng qimmat beshta mamlakatdan uchtasi shimoliy mamlakatlar: Islandiya (183,6) ikkinchi o‘rinda, undan keyin Norvegiya (154,4), Lyuksemburg (134,9) va Daniya (128,4). Finlyandiya (119,7) va Shvetsiya (116,6) ham YI o‘rtacha ko‘rsatkichidan yuqori. Yevropaning beshta yirik iqtisodiyoti orasida eng qimmat mamlakat Fransiya bo‘ldi — ittifoq o‘rtacha ko‘rsatkichidan 27,5 foizga yuqori; Ispaniya (89,7) — ushbu beshlikdan o‘rtacha ko‘rsatkichdan pastdagi yagona mamlakat, Buyuk Britaniya (111,9), Germaniya (111,6) va Italiya (110,2) esa undan yuqori. YI ichida eng past oziq-ovqat narxi Ruminiyaga to‘g‘ri keladi (66,7) — o‘rtacha darajadan 33,3 foizga past. O‘rtachadan arzon mamlakatlar qatoriga Sharqiy Yevropa va Bolqon davlatlari, jumladan YI nomzodlari ham kiradi: Shimoliy Makedoniya (59,8), Bosniya va Gertsegovina (67,9), Serbiya (68,8). Turkiya (82,1) ittifoqning bir qancha a’zo davlatidan qimmat, ammo YI o‘rtacha ko‘rsatkichidan past, shu bilan birga Turkiyada Yevropada eng yuqori oziq-ovqat inflyatsiyasi qayd etilmoqda.

18 ta mahsulotdan iborat savat: YI bo‘yicha o‘rtacha 69,84 yevro

Euronews Business 2026-yil oktabr oyida Numbeoning «Bozorlar» toifasidagi 18 ta mahsulot narxini to‘pladi (19 ta pozitsiyadan narxlar keskin farq qilgani va chekuvchilar ulandagi tafovutlar tufayli sigaretalar chiqarib tashlandi). Og‘irliklar qo‘llanilgan holda ro‘yxatdagi narxlar yig‘indisi YI bo‘yicha savatning o‘rtacha qiymati 69,84 yevroni berdi. Eng qimmati Shveytsariyada — 137,90 yevro, eng arzoni Moldovada — 41,10 yevro. Norvegiyada savat 116,10 yevro, Lyuksemburgda — 99 yevro, Avstriyada — 88,10 yevro, Daniyada — 87,70 yevro turadi. Fransiya yirik iqtisodiyotlar orasida eng qimmat qolmoqda: 87,40 yevro, Ispaniyada esa 63 yevro; Italiyada — 80 yevro, Germaniyada — 75,20 yevro, Buyuk Britaniyada — 69,10 yevro. Xuddi shu 18 ta mahsulotni 50 yevrodan kamga Shimoliy Makedoniyada (43,90 yevro), Kosovoda (45,50 yevro), Ruminiyada (45,90 yevro), Gruziyada (46,90 yevro), Polshada (49,60 yevro), Serbiyada (49,70 yevro), Chernogoriyada (49,80 yevro) va Bosniya va Gertsegovinada (49,80 yevro) sotib olish mumkin. Reyting nominal narxlarga asoslangan: xarid qobiliyatini hisobga olinganda farq qisqaradi, savatga og‘irliklar qo‘llanilsa esa mamlakatlar o‘rinlari biroz o‘zgarishi mumkin.

Arzon narxlar qulaylik anglatmaydi

Tushiya universiteti dotsenti Ilaria Benedetti YI o‘rtacha ko‘rsatkichidan past narxli bir qancha mamlakatlarda xonadonlar byudjetining kattaroq ulushini oziq-ovqatga sarflashini qayd etdi: Ruminiyada oziq-ovqat va alkogolsiz ichimliklarga xarajatlarning 23,1 foizi ketadi, Bolgariyada esa 20 foizdan ko‘proq. «Arzon narxlar albatta yuqori qulaylikni anglatmaydi», — dedi Korvina universiteti professori Eremyash Mate Balog va ish haqi hamda xarid qobiliyatidagi farqlarga ishora qildi: oziq-ovqat mutlaq ifodada arzon bo‘lishi mumkin, ammo soliqlar to‘langandan keyin odamlar qo‘liga qancha tushishiga nisbatan kamroq qulay bo‘lishi mumkin. Numbeo ma’lumotlariga ko‘ra, 500 grammlik yangi oq non Daniyada 3,18 yevro, Bolgariyada 1,02 yevro turadi — ya’ni uch barobardan ko‘proq qimmat; o‘n tuxum Daniyada 4,52 yevro, Estoniyada esa 2,69 yevro.

Energiya va mehnat xarajati narxlarning asosiy omillari sifatida

«Mehnat xarajatlari, ehtimol, butun Yevropa bo‘ylab oziq-ovqat narxlarining o‘sishiga eng barqaror ta’sir ko‘rsatgan omillardan biriga aylandi, ammo energiya qiymati ham hanuzgacha muhim rol o‘ynaydi», — dedi Balog va energiya, yoqilg‘i va transport xarajatlarining oshishi qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishiga, qayta ishlashga va distribyutsiyaga ta’sir qilishini qo‘shdi. Benedetti so‘zlariga ko‘ra, so‘nggi davrdagi narx o‘sishining asosiy harakatlantiruvchi kuchi energiya, avvalo yoqilg‘i bo‘lgan: fevral oxirida Eronga qilingan zarbalardan buyon Yevropa Ittifoqida dizel yoqilg‘isining o‘rtacha narxi oshdi 23 fevraldagi litri 1,59 yevrodan 28 sentyabrdagi 2,24 yevrogacha — bu 2005-yilda statistika yuritila boshlanganidan beri eng yuqori ko‘rsatkich. «Dizel butun oziq-ovqat zanjirining harakatini ta’minlaydi — traktorlardan tortib, supermarketlarni ta’minlovchi yuk mashinalarigacha», — dedi u. U shuningdek, inflyatsiyaning sekinlashishi narxlarning pasayishini anglatmasligini ta’kidladi: inflyatsiya musbat bo‘lganda narxlar o‘sishda davom etadi, faqat sekinroq va yuqoriroq darajadan boshlab. Balog mamlakatlararo farqlarni bir qancha omillar bilan izohlaydi: ish haqi darajasi, yer va mehnat qiymati, chakana savdo tuzilmasi, soliqlar, valyuta kurslari, logistika, qishloq xo‘jaligi mahsuldorligi va iste’molchilar xohish-istaklari. Benedetti so‘zlariga ko‘ra, do‘kondagi oziq-ovqat narxi mahsulotning o‘z qiymatini faqat qisman aks ettiradi — unga ish haqi, energiya, ijara, transport va soliqlar ham kiradi, ular boyroq mamlakatlarda ancha yuqori.

Bu nima uchun muhim

Narxlardagi farq turli mamlakatlar aholisining haqiqiy daromadlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiladi: keltirilgan ma’lumotlar ko‘rsatganidek, Rumaniya va Bolgariyada oziq-ovqat rasman arzonroq, ammo oilaviy byudjetning 20 foizdan ortig‘ini tashkil etadi, boy mamlakatlarda esa yuqori narx daromadlar bilan qoplanadi. Iste’molchilar uchun bu ma’lumotlarning amaliy ma’nosi shundaki, nominal narxlar arzonlik ko‘rsatkichi emas, inflyatsiyaning sekinlashishi esa do‘konlardagi narxlarning pasayishiga olib kelmaydi. Statistika hozircha faqat nominal qiymatlarni hisobga olgani uchun turli mamlakatlarda savatning haqiqiy xarid qobiliyati oxirigacha o‘lchanmagan qolmoqda.