Asosiy ma’lumotlar

  • Prezident 21 oktyabrda Qashqadaryo viloyatidagi uchrashuvda paxta rejasi 101% bajarilganini ma’lum qildi
  • 22 oktyabrga qadar 4,63 mln tonna xomashyo paxta terilgan — bu 4,5 mln tonnalik shartnoma ko‘rsatkichining 103% i (Qishloq xo‘jaligi vazirligi)
  • Davlat buyurtmasi 2020-yilda bekor qilingan, biroq HRW va O‘zbekiston inson huquqlari forumi fermerlar uchun cheklovlar saqlanib qolgani haqida xabar bergan

Prezident bayonoti

O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev mamlakat paxta terimi rejasi 101% bajarilganini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, u hech qachon raqamlarni o‘ziga maqsad qilmagan — «raqamlar ortida» foyda turishi kerak. Bayonot 21 oktyabrda Qashqadaryo viloyatiga safar doirasida tadbirkorlar va investorlar bilan uchrashuvda qilingan; chiqish «O‘zbekiston 24» telekanalining ko‘rsatuvida translyatsiya qilingan. Prezident avval terim kampaniyasi 1 oktyabrda boshlanib, hatto 20 dekabrga qadar ham tugamaganini, kechki shtablar va ertangi kun rejalari bilan o‘tganini eslatdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bugungi kunda tarmoq yangi sharoitlarda rivojlanmoqda: viloyatlarda xomashyoni chuqur qayta ishlash korxonalari barpo etilmoqda, mahsulot esa eksport qilinmoqda.

Terim kampaniyasi statistikasi

Qishloq xo‘jaligi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 12 oktyabrga qadar 3,4 mln tonna xomashyo paxta terilgan — bu paxta-to‘qimachilik klasterlari va fermer xo‘jaliklari uchun mavsumga belgilangan 4,5 mln tonnalik shartnoma ko‘rsatkichining 76% i. 22 oktyabrga qadar hajm 4,63 mln tonnaga, ya’ni rejaning 103%iga yetdi. Taxminan 3,52 mln tonna (76%) deyarli 3000 paxta terish mashinasi yordamida terilgan. Kampaniya tugamagan: birinchi terim 49 ming gektardan ortiq maydonda davom etmoqda.

Davlat buyurtmasining bekor qilinishi va rejalashtirilgan ko‘rsatkichlarning saqlanishi

2020-yil mart oyida prezident shu yilgi hosildan boshlab xomashyo paxtaga davlat buyurtmasini bekor qilish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi, unda fermerlar va qayta ishlash korxonalari o‘rtasida bozor munosabatlariga o‘tish nazarda tutilgan edi. Davlat xaridlarining o‘rniga klasterlar bilan shartnoma munosabatlari joriy etildi, ishlab chiqaruvchilar paxtani birja mexanizmlari orqali sotish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Shu bilan birga, tarmoqda prognoz va shartnoma ko‘rsatkichlari saqlanib qolmoqda: 2026-yilda maqsadli ko‘rsatkich 4,5 mln tonnani tashkil etadi.

Inson huquqlari himoyachilarining tanqidi va TIB javobi

2026-yil fevral oyida Human Rights Watch va O‘zbekiston inson huquqlari forumi davlat buyurtmasi bekor qilinganiga qaramay, fermerlar ekin turlari va ishlab chiqarish hajmlarini tanlashda hali ham cheklovlarga duch kelayotganini ko‘rsatgan tadqiqot e’lon qildi. Tashkilotlar ma’lumotlariga ko‘ra, mahalliy hokimiyat paxta va bug‘doy bo‘yicha ko‘rsatkichlarni kutilayotgan hosildorlik asosida belgilashda davom etmoqda, shuningdek, ko‘rsatkichlarni bajarmagan fermerlarga bosim, jumladan yerni olib qo‘yish bilan tahdid qilingani haqida xabar berilgan edi. O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi javobida fermerlar huquqlarining qonunchilik kafolatlari va mansabdor shaxslarning qonunga xilof harakatlari uchun javobgarlik normalariga e’tibor qaratdi.

Prezidentning oldingi bayonotlari

Avgust oyida prezident o‘tmishda siyosiy iroda yo‘qligi sababli «hammamiz paxtaning quli bo‘lganini» aytgan edi: uning so‘zlariga ko‘ra, amalda butun yil shudgorlik, cho‘chitalash, defoliatsiya va paxta terimi bilan band bo‘lingan. Sirdaryo viloyati hokimi ta’kidlaganidek, maktab o‘quvchilari «daladan chiqmas edi».