Asosiy ma’lumotlar

  • Oktabr boshida PM2.5 namunalarida tabiiy chang komponentlari ulushi 52−78%ni, o‘rtacha 64%ni tashkil etgan
  • 2026-yil boshidan beri Toshkentda PM2.5 konsentratsiyasi 28%ga, PM10 esa 32%ga kamaygan
  • 2025-yilda AQI ‘zararli’ darajasiga ega 11 kun bo‘lgan, 2026-yilda bunday kunlar qayd etilmagan

Tabiiy chang — oktabr boshidagi ifloslanishning asosiy manbasi

28 sentyabrdan 6 oktabrgacha Toshkentda havoni ifloslantirishning asosiy manbasi tabiiy chang bo‘lgan. Buni 21 oktabr kuni kuzgi havo ifloslanishining sabablari va oqibatlari haqidagi brifingda Green University huzuridagi Ilmiy-tadqiqot gidrometeorologiya instituti (NIGMI) direktori Doniyor Turg‘unov ma’lum qildi. Yunusobod, Olmazor va Mirzo Ulug‘bek tumanlaridagi laboratoriyalarda yig‘ilgan PM2.5 namunalarining kimyoviy tarkibi tahlili ma’lumotlariga ko‘ra, tabiiy chang komponentlari 52−78%ni, o‘rtacha 64%ni tashkil etgan. 13−14 oktabr kunlari chang ulushi 47−52%ni tashkil qilgan.

Havo sifati ko‘rsatkichlari o‘tgan yilga nisbatan yaxshilandi

Toshkentdagi avtomatik monitoring stansiyalari ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil boshidan 19 oktabrgacha PM2.5 o‘rtacha konsentratsiyasi 2025-yilning mos davriga nisbatan 28%ga, PM10 esa 32%ga kamaygan. 1 sentyabrdan 19 oktabrgacha kamayish mos ravishda 28% va 37%ni, oktabrning dastlabki 19 kuni esa 40% va 56%ni tashkil etgan. Doniyor Turg‘unov 2025-yilning mos davrida AQI indeksi 11 kun davomida ‘zararli’ darajaga yetgan bo‘lsa, bu yilda bunday kunlar bo‘lmaganini qayd etdi. PM2.5 bo‘yicha havo sifati ‘o‘rtacha’ yoki undan yaxshi deb baholangan kunlar soni 21 tadan 38 taga ko‘paydi.

Kuzgi havo ifloslanishining omillari

NIGMI direktori kuzgi havo ifloslanishining asosiy omillarini sanab o‘tdi. Meteorologik sharoitlar: kuzda yer yuzasi tunda tez soviydi va yer yuzasiga yaqin temperatura inversiyasi hosil bo‘ladi, bunda iliq havo qatlami yuzadagi sovuq havoni ‘yopib oladi’. Atmosferaning aralashadigan qatlami balandligi yozdagi 2−3 kmdan bir necha yuz metrgacha kamayadi, shamol kuchsizlanadi va chiqindilar shahar ustida to‘planadi; Sibir antisikloni chekkasidagi barqaror yuqori bosim maydonlari bunday vaziyatni bir necha kun saqlashi mumkin. Tabiiy chang: Markaziy Osiyo dunyodagi eng yirik chang zonalari birida joylashgan — Kaspiy, Qizilqum, Orolqum va Janubiy Balxash cho‘llaridan keladigan chang butun mintaqa bo‘ylab tarqaladi; sentyabr va oktabr odatda qurg‘oqchil bo‘ladi va tuproq changi havoga oson ko‘tariladi.

Toshkentda PM2.5 manbalarining tuzilishi

Jahon banki va Ekologiya qo‘mitasi tadqiqotiga ko‘ra, Toshkentda PM2.5ning yillik manbalari quyidagicha taqsimlanadi: shamol olib keladigan chang — 36%, binolarni isitish — 28%, transport — 16%, sanoat — 13%, qolgan ulush shahar changi va chiqindilarni yoqishga to‘g‘ri keladi. Bu ko‘rsatkichlar mavsumga qarab o‘zgaradi. Jahon bankining ‘Markaziy Osiyoda havo sifatini boshqarish’ (2025-yil) hisobotiga ko‘ra, mintaqa shaharlarida tuproq va cho‘l changi PM2.5ning yillik ta’sirining 20−50%ini tashkil etadi, bu dunyoning boshqa hududlariga qaraganda ancha yuqori.