Asosiy ma’lumotlar
- AfD raisi Alisa Vaydel Yevropa parlamentida «New Deal for Europe» rejasini taqdim etdi; bir hafta oldin Marin Le Pen Bryusselda o‘z rejasini taqdim etgan edi
- Ikkala partiya ham Ukrainani moliyalashtirishni to‘xtatish, Yevropa komissiyasini kuchsizlantirish va YI‘ni suveren davlatlar ittifoqiga aylantirishni xohlaydi
- Asosiy kelishmovchiliklar — fiskal siyosat, energetika hamda AfD‘ning opt-outlar va a‘zolik bo‘yicha mumkin bo‘lgan referendumga tayyorligi
YI‘ni qayta qurishning ikki rejasi
«Germaniya uchun alternativ» (AfD) raisi Alisa Vaydel chorshanba kuni Yevropa parlamentidagi matbuot anjumanida o‘zining «New Deal for Europe» rejasini taqdim etdi. Bu fransuz «Milliy birlashuv» partiyasi raisi Marin Le Pen Bryusseldagi The Hotel mehmonxonasida o‘z qarashlarini bayon etganidan bir hafta o‘tib sodir bo‘ldi. Euronews ta‘kidlaganidek, endi hech bir partiya YI‘dan chiqish tarafdori emas: ikkalasi ham ittifoqni institutlari kuchsizlashtirilgan va vakolatlari qisqartirilgan suveren davlatlar alyansiga aylantirishni xohlaydi. Nashrning yozishicha, bu rejalar amalga oshirilsa, yillar davomida Yevropa integratsiyasini oldinga surgan fransiya-germaniya hamkorligiga zarba berishi mumkin.
Kuchli saylov pozitsiyalari
Ikkala rahbar ham kuchli saylov pozitsiyalarida turibdi. Sentyabr oyida Saksoniya-Anhaltdagi mintaqaviy saylovlarda yirik g‘alabadan so‘ng AfD, Euronews ma‘lumotlariga ko‘ra, tarixda birinchi marta germaniya yerining hukumatini boshqarishi mumkin bo‘lib, umummilliy so‘rovlarda peshqadam. «Maqsadimiz — navbatdagi federal saylovlardan keyin hukumat uchun mas‘uliyatni o‘z zimmemizga olish», — dedi Vaydel Strasburda. Fransiyada so‘nggi Ifop so‘rovi Le Pen‘ga 2027-yilgi prezidentlik saylovlarining birinchi turida 34–38% ovoz beradi, mamlakatdagi norozilik to‘lqiniga qaramay.
Ukraina: moliyalashtirishni to‘xtatish
Ikkala partiya ham Ukrainaga moliyaviy yordamni to‘xtatish bo‘yicha kelishadi. Le Pen Fransiyaning tarang byudjeti endi Kiyevga yordam berishga imkon bermasligini aytib, YI‘ning Rossiyaga qarshi sanksiyalarini bekor qilishga chaqirdi. «Albatta, bir qator mexanizmlarni qo‘llab-quvvatlashga rozi bo‘lganmiz — askarlarni tayyorlash, armiyani o‘rgatish, jihozlar yordamini ham o‘z ichiga olgan yetkazib berishlar, — lekin biz endi Ukrainani moliyalashtira olmaymiz, bu moliyalashtirish to‘xtaydi», — deb keltiriladi Euronews‘da uning so‘zlari. Vaydel tinchlik shartnomasi va «Ukraina hamda Rossiyaning xavfsizlik manfaatlarini hisobga olgan» oqilona diplomatik yondashuvga chaqirdi. The Economist‘ga bergan intervyusida u Ukraina urushni allaqachon yutqazganini aytib, Germaniya tomonidan Kiyevga yordamni to‘xtatishga va‘da berdi.
Fiskal siyosat — asosiy kelishmovchilik
Eng muhim farq fiskal siyosatga tegishli. Le Pen fiskal dumpingning oldini olish uchun tamaki, spirtli ichimliklar va yirik kompaniyalarga solinadigan soliqlarni YI darajasida uyg‘unlashtirishni, shuningdek, Yevropa markaziy banki (YMB) mandatini qayta ko‘rib chiqib, urg‘uni narx barqarorligidan iqtisodiy o‘sishga qaratishni taklif qiladi. «YMB o‘z kursini qayta ko‘rib chiqishi kerak. 2010–2022-yillardagi pul-kredit yumshatish siyosati kelajakdagi investitsiyalarga qaratilmagan bo‘lsa-da, u bandlik, o‘sish va innovatsiyalarni hisobga olishi lozim», — dedi u. AfD aksincha, fiskal suverenitetni nadavlat institutlariga topshirishga qarshi va YMB dastlabki narx barqarorligi mandatiga qat‘iy rioya qilishini ta‘kidlaydi. «YMB‘ga davlat qarzini moliyalashtirish taqiqlangan. YMB nima qiladi? U davlat qarzini moliyalashtiradi», — dedi Vaydel. Shu bilan birga, ikkala partiya ham umumiy YI qarzlariga qarshi va ittifoq byudjetiga to‘lovlarni qisqartirishni xohlaydi: Le Pen Fransiyaning sof hissasini yiliga besh milliard yevro bilan cheklashni taklif qiladi, AfD esa aniq raqam atamay, «Germaniyaning asosiy to‘lovchi rolini tugatishni» talab qiladi.
Energetika: karbonat solig‘i energomiks tanlash erkinligiga qarshi
Energetika va iqlim siyosatida ikkala partiya ham YI‘ning «Yashil kurs»ini tanqid qilib, atom energetikasini qo‘llab-quvvatlaydi, biroq yondashuvlari farq qiladi. Le Pen «iqlim skeptiklari» yorlig‘ini rad etdi, YI‘ning karbonat chegarasi solig‘ini qo‘llab-quvvatladi va mamlakatlarning ittifoq byudjetiga to‘lovlarini ularning karbonat chiqindilari bilan bog‘lashni taklif qildi: «Mamlakat [Parij kelishuvi] maqsadlaridan qanchalik uzoqlashsa, shunchalik ko‘p to‘lashi kerak». AfD esa milliy energomiksni tanlashda — atom, ko‘mir, gaz va qayta tiklanadigan manbalarni o‘z ichiga olgan holda — to‘liq erkinlikni talab qiladi. «Hozir biz butunlay shamol va quyoshga mafkuraviy energiya o‘tishiga tayanmiz. Buni butun Yevropada «Yashil kurs», binolar energiya tejash qonuni va, avvalo, ichki yonuv dvigatellarini taqiqlash orqali ko‘ramiz. Bu erkin bozor iqtisodiyotining ochiq-oydin buzilishidir», — dedi Vaydel.
Institutlar islohoti va turli strategiyalar
Ikkala partiya ham Yevropa komissiyasidan vakolatlarini olib, uni Le Pen aytganidek «mamlakatlar xizmatidagi kotibiyatga» aylantirishni xohlaydi; u shuningdek, Regionlar qo‘mitasi va Iqtisodiy hamda ijtimoiy qo‘mitani tugatishni taklif qiladi. AfD yanada uzoq borib, Yevropa parlamentining qonuniyligiga shubha bildiradi: uning rejasida endi YP to‘g‘ridan-to‘g‘ri saylanmasdan, milliy parlamentlar tayinlaydigan delegatlardan tuzilishi taklif etilgan. O‘zgarishlar strategiyasi ham farq qiladi: Le Pen Ispaniya, Fransiya, Italiya va Polshadagi saylovlardan so‘ng YI‘ni qayta qurishga umid qiladi, u yerda o‘ng partiyalar g‘alaba qozonadi yoki sezilarli mustahkamlanadi, deb kutadi. AfD esa burilish yili sifatida 2029-yilni ataydi, o‘shanda YP saylovlari «vatanparvar o‘ng ko‘pchilikni» berishi mumkin. Islohotlar muvaffaqiyatsizlikka uchragan taqdirda AfD Germaniya uchun erkin harakat, mudofaa, soliqqa olish, ijtimoiy siyosat va migratsiya sohalarida keng opt-outlardan foydalanishga ruxsat beradi. «Agar Shengen ishlamasa, Shengendan chiqib, chegaralarimizni himoya qilishimiz kerak», — dedi Vaydel, iyulda Seutaga tartibsiz migratsion kelganlarning ommaviy kirib kelishiga ishora qilib. Migratsiya bo‘yicha opt-out Germaniyaning migratsiyani taqsimlash mexanizmlari va qochqinlik kvotalaridan voz kechishini anglatardi: hozir Berlin YI‘dagi eng katta birdamlik kvotasiga ega va 2026-yilda «birinchi chiziq» mamlakatlaridan 4 555 qochqinlik so‘rovchisini qabul qilishi shart.
