Buyuk Britaniyada hukm e’lon qilishga kelishdan bosh tortgan jinoyatchilar uchun jazolar kuchaytiriladi

Hukm e’lon qilishga kelmaslik uchun yangi sanksiyalar

Buyuk Britaniya adliya vazirligi o‘z ishtirok etishidan bosh tortayotgan mahbuslarga qarshi choralar kuchaytirilganini e’lon qildi. Kelgusi yildan boshlab bunday buzuvchilarni uch haftagacha kameraga yopish, 27 kun davomida uchrashuvlarni taqiqlash va boshqa qamoqxona imtiyozlarini uzoqroq muddatga bekor qilish mumkin bo‘ladi. Sudyalarga, shuningdek, ijtimoiy uchrashuvlarni deyarli uch oy davomida to‘rt haftada bir martaga cheklash huquqi beriladi. 18–20 yoshdagi jinoyatchilar uchun o‘xshash, ammo qisqaroq cheklovlar nazarda tutilgan. Mahbuslarning bolalariga tashriflar sanksiyalar doirasidan chiqarilgan, deb xabar berdi vazirlik. Qamoqxonalar ishlari bo‘yicha vazir Ketrin Makkinnell so‘zlariga ko‘ra, Ketrin Makkinnell, «jinoyatchilar adolat oldiga qachon chiqishni o‘zlari tanlash imkoniyatiga ega bo‘lmasligi kerak», hukm e’lon qilishga kelmaslik esa «qurbonlar va ularning oilalariga haqorat» (BBC News).

Zara Alena ishi va qurbonlar oilalarining kampaniyasi

Islahat bir qator katta ishlar bilan bog‘liq. Yuridik fakultet bitiruvchisi, 35 yoshli Zara Alena 2022-yil iyun oyida Sharqiy Londondagi bordan uyiga qaytayotib Jordon Maksvini tomonidan zo‘rlanib o‘ldirilgan. O‘sha yili Old-Beylidagi sud jarayonida Maksvini o‘z kamerasida qoldi va unga 38 yillik minimal muddatli umrbod qamoq jazosi e’lon qilinganda sud zalida bo‘lmadi; bu jazo keyinchalik Apellyatsiya sudi (Court of Appeal) muvaffaqiyatli shikoyatidan so‘ng 33 yilgacha qisqartirildi (BBC News). Halok bo‘lganning xolasi Fara Naz qotil hukmga kelmasligi «adolat to‘liq yakunlanmangandek tuyg‘u qoldirdi,» deb bildirdi va yangi choralar «hisobdorlikni qaytarib, adliya tizimidagi hokimiyat muvozanatini jinoyatchidan qurbonga o‘tkazadi», dedi. Qonunlarni o‘zgartirish bo‘yicha kampaniyada Alena oilasiga o‘ldirilgan boshlang‘ich maktab o‘qituvchisi Sabina Nessa va uch farzandli ona Jan Mustafaning qarindoshlari qo‘shildi — ularning qotillari ham hukm e’lon qilishga kelmagan edi. Sudga kelmaslikni to‘qqiz yoshli Oliviya Pratt-Korbelni otib o‘ldirgan Tomas Keshman va arbalet hamda pichoq bilan uch kishini o‘ldirgan Kayl Klifford ham tanlagan edi. Angliya va Uels qurbonlar huquqlari vakili Kler Uksman islohat e’lon qilinishini «qurbonlar oilalarining tinimsiz sa’y-harakatlari» bilan bog‘ladi va yangi vakolatlar sudlar hamda qamoqxonalar tomonidan izchil qo‘llanilishi kerakligini ta’kidladi.

Amaldagi qonunchilik va tanqid

Hozircha tingovga kelmaslik sudga hurmatsizlik sifatida qaralib, jarima yoki ikki yilgacha qo‘shimcha ozodlikdan mahrum qilishga olib kelishi mumkin. Biroq adliya vazirligi jazo muddatini oshirishning o‘zi panjara ortidagilarni deyarli to‘xtatmaydi, shu sababli imtiyozlardan mahrum qilish ko‘rinishidagi sanksiyalar joriy etilayotganini tan oldi. Prison Reform Trust tashkiloti rahbari Pia Sinxa sanksiyalar haqiqatan ham qatnashuvni oshirishini isbotlovchi dalillar taqdim etilishini so‘radi va bu choralar mahbuslarning «o‘zlari hech qanday huquqbuzarlik sodir etmagan,» qarindoshlarini jazolaydi, deb ogohlantirdi (BBC News).

Bu nima uchun muhim

Islahat og‘ir jinoyatlar qurbonlarining oilalariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri tegishli: ular uchun jinoyatchining hukm e’lon qilishda ishtirok etishi zarar tan olinish jarayonining bir qismi — Zara Alena oilasi aynan shunga umid qilgan edi, jinoyat ta’siri haqidagi bayonni tayyorlayotganda. Kelgusi yildan boshlab sudlar va qamoqxonalar vazirlik tan olganidek samarasiz bo‘lgan muddatni uzaytirish o‘rniga qo‘llash mumkin bo‘lgan aniq sanksiyalar to‘plamiga — uch haftagacha kamerada izolyatsiya, uchrashuvlar va imtiyozlarni bekor qilishga ega bo‘ladi. Tanqidchilar aytgan ochiq savol qolmoqda: bu choralar haqiqatan ham sudga kelishni oshirishini tasdiqlovchi ma’lumotlar paydo bo‘ladimi.

Rasm manbasi, Met Police