Asosiy ma’lumotlar

  • Yevropa Ittifoqida yashash ruxsatnomaga ega rossiyaliklar soni 2021-yildagi 771,8 mingdan 2025-yil oxiriga kelib 876,6 mingtaga yetdi (+13,6%).
  • Eng yirik jamoalar Germaniyada (218 ming), Ispaniyada (116,8 ming) va Estoniyada (78,4 ming); Latviya, Estoniya va Chexiyada rossiyaliklar soni kamaydi.
  • YI tashqarisida yirik jamoalar Serbiya, Qozog‘iston, Armaniston va Gruziyada shakllandi; Turkiyada amaldagi ruxsatnomalar soni 2023-yildagi cho‘qqiga nisbatan yarmiga kamaydi.

Yevropadagi rossiyaliklar sonining o‘sishi

Euronews tomonidan o‘tkazilgan Eurostat ma’lumotlari tahlili shuni ko‘rsatadiki, Yevropa Ittifoqida qonuniy yashovchi Rossiya fuqarolari soni 2022-yil boshida Ukrainaga to‘liq miqyosdagi bosqin boshlanganidan beri 105 mingtaga o‘sib, 2025-yil oxiriga kelib 876,6 mingtaga yetdi. Bu 2021-yildagi amaldagi vaqtinchalik yoki doimiy yashash ruxsatnomaga ega 771,8 ming rossiyalikka nisbatan 13,6 foizga ko‘p. Eng yirik jamoa Germaniyada (218 ming), undan keyin Ispaniya (116,8 ming) va Estoniya (78,4 ming) keladi.

Janubiy Yevropa o‘sadi, Boltiqbo‘yi kamayadi

Eng katta o‘sish Janubiy Yevropaga to‘g‘ri keldi: Ispaniya bu davrda rossiyaliklarga 44,4 ming yashash ruxsatnomasi berdi, Fransiya — 13,7 ming, Rossiyada tug‘ilgan Kipr va Portugaliya aholisi soni esa mos ravishda 2,5 va 3,5 barobar o‘sdi. Qarama-qarshi yo‘nalishda Latviya, Estoniya va Chexiya boradi, bu yerda rossiyalik yashovchilar soni eng ko‘p qisqardi — qattiq migratsiya siyosati va, Boltiqbo‘yi mamlakatlarida, yirik rus tilida so‘zlashuvchi jamoalar bilan bog‘liq xavfsizlik xavotirlari tufayli.

YI tashqarisidagi jamoalar

YI chegaralaridan tashqarida ham salmoqli jamoalar shakllandi. Serbiyada rossiyaliklar soni bosqingacha taxminan 5 mingdan 2025-yil oxiriga kelib 61,9 mingtaga o‘sdi. Qozog‘iston bu yil bahoriga kelib 107 mingdan ortiq rossiyalik muhojirni qabul qildi, Armaniston va Gruziya — mos ravishda 43,5 va 70 mingni. Turkiya bosqindan so‘ng darhol ko‘p rossiyalikni qabul qildi, biroq keyinchalik qoidalarni qattiqlashtirdi: iyun oyiga kelib amaldagi rossiyaliklar ruxsatnomalari soni 75,9 mingtaga tushdi — bu 2023-yildagi cho‘qqidan ikki barobar kam.

Emigratsiya to‘lqinlari va motivlar

Tadqiqotchilar 2022-yil fevralidan beri kamida to‘rtta emigratsiya to‘lqinini ajratib ko‘rsatmoqda. Ularning ma’lumotiga ko‘ra, shu bahorda boshlangan so‘nggi to‘lqin yana mobilizatsiya bo‘lib o‘tishi haqidagi yangi xabarlar bilan bog‘liq. «Hammolar endi Rossiyada kelajagi yo‘qligini tushunadi. Kelajak tasavvuri yo‘q, yarim yil yoki bir yildan keyin nima bo‘lishini tushunish yo‘q», — dedi cheteldagi rossiyaliklarga huquqiy yordam ko‘rsatish bo‘yicha «Kovcheg» loyihasi asoschisi, yurist Anastasiya Burakova. Uning so‘zlariga ko‘ra, odamlar mobilizatsiya va harbiy xizmatga chaqiruv bilan bog‘liq xavflarni ham keskin his qilmoqda.

Kim ketmoqda

Mustaqil tadqiqotchilarning so‘rovlari shuni ko‘rsatadiki, ketganlar orasida ko‘pincha yosh, ko‘pincha bolasi yo‘q juftliklar, ikkala hamkori 36 yoshdan kichik bo‘lganlar ustunlik qiladi. Bu asosan yuqori ta’limli, siyosiy bosim uchun zaif kasblarda (jurnalistlar, inson huquqlari himoyachilari, siyosiy tahlilchilar) yoki xalqaro bozorda talabgir sohalarda — IT, muhandislik, fan sohalarida ishlaydigan odamlar. Ketganlarning qariyb 20 foizi oliy ma’lumotga ega emas, taxminan 18 foizi chetelda o‘qiydi yoki o‘qishni rejalashtirmoqda. Tadqiqotchilar emigrantlarni uch guruhga bo‘ladi: chetelda allaqachon joylashganlar, qayta ko‘chishga tayyorlanayotganlar va olti oy ichida ketish niyati bilan Rossiyada bo‘lganlar.

Iqtisodiy ta’sir va qaytish masalasi

Qabul qiluvchi mamlakatlarga iqtisodiy ta’sir sezilarli, biroq bir tekis emas. CASE tadqiqot instituti ma’lumotlariga ko‘ra, 2022–2024-yillarda Armaniston va Gruziyaga odamlar va kapital oqimi ularning YaIM o‘sishiga eng yuqori davrlarda 9–9,4 foizga hissa qo‘shdi; so‘ngra o‘sish yiliga 5–7 foizga qaytdi. Serbiyadagi rossiyalik oilaning o‘rtacha daromadi oyiga taxminan 3,5 ming yevroni tashkil etdi, mamlakat bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich 900 yevro bo‘lsa, Gruziyada — 650 yevroga qarshi 3,3 ming yevro. Muhojirlarning aksariyati masofadan turib ishlaydi yoki o‘z biznesini ochadi: IT sohasida 41 foizgacha xorijiy mijozlardan olingan daromadni saqlab qolmoqda, media sohasida — qariyb 21 foiz. Rossiyaga qaytish miqyosi hali ham bahsli: OutRush loyihasi 2024-yil yoziga kelib qaytganlar ulushi 8 foizdan oshmasligini (yana qariyb 5 foizi qaytishni rejalashtirgan), RANEPA esa 2022–2023-yillar to‘lqini uchun taxminan 10 foizni baholagan, konsalting firmalari va ishga joylashtirish agentliklarining baholari yuqoriroq — IT mutaxassislari orasida 16 foizdan cho‘qqida ketganlar orasida 40–45 foizgacha. Qaytish sabablari sifatida ish topishdagi qiyinchiliklar, qonuniy maqom bilan bog‘liq muammolar va ko‘chib o‘tgan rossiyalik bizneslarning yopilishi atalmoqda. Rossiyaning rasmiy ko‘chirish dasturi 2025-yilda atigi 26,7 ming kishini jalb qildi — bu tarixiy minimum; Euronews rossiyalik davlat ma’lumotlarini mustaqil ravishda tekshira olmadi.