Asosiy ma’lumotlar
- Uch yil ichida sud kompensatsiyalarining atigi 20 foizi to‘langan; to‘lovlar uchun aniq muddatlar belgilanmagan.
- MIB ma’lumotlari ziddiyatli: bir bayonotda 85 jabrlangan va 78 mlrd so‘m, boshqasida 92 jabrlangan va 88 mlrd so‘m — farq taxminan 10 mlrd so‘m.
- Sog‘liqni saqlash vazirligi jabrlangan bolalarning yagona reyestrini yuritmaydi va 2026-yil avgustidan beri jurnalistlar so‘rovlariga javob bermayapti.
Fojia va to‘lovlar holati
Sudlar «Dok-1 Maks» va «Ambronol» siroplarini ichib vafot etgan yoki nogiron bo‘lib qolgan bolalar oilalariga kompensatsiyalar tayinlashni boshlaganidan buyon uch yildan ortiq vaqt o‘tdi. Biroq na sud hujjatlarida, na qonunchilikda to‘lov muddatlari yoki jadvali belgilanmagan. Ijro Bosh prokuratura huzuridagi Majburiy ijro byurosiga (MIB) yuklatilgan va jarayon hozirgacha davom etmoqda. Gazeta.uz ma’lumotlariga ko‘ra, uch yil ichida kompensatsiyalarning atigi 20 foizi to‘langan. Sog‘liqni saqlash vazirligi jabrlangan bolalarning ochiq yagona reyestrini yuritmaydi va nashrning rasmiy so‘rovlariga allaqachon uch oydan beri javob bermayapti.
Mavzuning kun tartibiga qaytishi
Mavzu 2026-yil sentyabrida shaxmat Olimpiadasi g‘oliblarini taqdirlashdan so‘ng, keyin esa oktyabrda «Lolazor» podkasti ortidan yana ijtimoiy tarmoqlarda muhokama qilindi, unda jurnalist Muhrim A‘zamxujayev kompensatsiyalarni tezlashtirishga chaqirdi. Shundan so‘ng 2026-yil 7-oktyabrda MIB bayonot e’lon qildi, ommaviy axborot vositalari uni «16,7 mlrd so‘m to‘langan» shaklida yoritdi, bu oilalarda hayronlik uyg‘otdi: ularning aytishicha, bu summa bir necha yil davomida bo‘lib-bo‘lib to‘langan.
MIB ma’lumotlaridagi ziddiyatlar
2024-yil 26-fevraldagi birinchi hukm bo‘yicha 68 bola vafot etgan, 18 nafari nogiron bo‘lgan; keyinchalik jabrlanganlar soni va summalar oshdi, ammo rasmiy ochiq hisobot yo‘q. 2026-yil oktyabrdagi MIB bayonotida ko‘rsatilgan: 85 fuqaro foydasiga 78 mlrd so‘m undirilmoqda, shundan 16,7 mlrd to‘langan, yana 61,3 mlrd kutilmoqda. Biroq 2026-yil fevralida MIBning o‘zi 92 fuqaro va 88 mlrd so‘mga ijro varaqalari haqida xabar bergan edi (Toshkent shahar sudi — 86 kishi, 82 mlrd; Uchtepa tuman sudi — 5 kishi, 5 mlrd; Qarshi shahar sudi — 1 kishi, 1 mlrd). Bayonotlar orasidagi farq taxminan 10 mlrd so‘m; MIB savollarga javob bermadi. Yil boshida MIB 16 mlrd so‘m undirilgani haqida xabar bergan edi, ya’ni to‘qqiz oyda summa atigi 700 mln ga oshgan.
Oilalar nima oldi: karta ma’lumotlari bo‘yicha
Ota-onalar taqdim etgan bank ko‘chirmalariga ko‘ra: Shavkat Nurimov oilasi (kompensatsiya 1 mlrd so‘m) uch yilda 218,7 mln so‘m oldi; Umida Tajimuratova oilasi (500 mln plus 22 mln) — taxminan 110,8 mln; Dinora Orinboyeva oilasi (200 mln) — onaning hisob-kitoblariga ko‘ra taxminan 39,6 mln; Shahram Abatboyev oilasi (2024-yil 18-noyabrdagi hukm bo‘yicha 1 mlrd) — taxminan 193,8 mln; Bunyodhon Nusurov oilasi (Qarshi sudi qarori bo‘yicha 1 mlrd 199,3 mln, 2025-yil avgust) — ikki yilda 229,3 mln. MIB undirilgan mablag‘larni barcha jabrlanganlar o‘rtasida mutanosib taqsimlaydi.
Bolalar holati va davolanish qiyinchiliklari
Omon qolgan bolalar buyrak yetishmovchiligi, miya va orqa miya shikastlanishlaridan aziyat chekmoqda. Oilalar kvotalarning yo‘qligidan (rasmiylashtirish olti oy va undan ko‘p vaqt oladi), davolanishni o‘z hisobidan to‘lash zarurati — kurslar 10–20 mln so‘m turadi, Toshkentga borish — 20 mln dan ortiq — shikoyat qilmoqda. Umida Tajimuratovaga tavsiya etilgan massaj kuniga 100 dollar turadi va kvota bilan qoplanmaydi. Bunyodhon Nusurovning onasi Germaniyada davolanish zarurati, bir muolaja 165 mln so‘m turishi haqida xabar bergan, ammo hozircha o‘g‘lini olib chiqolmayapti. Ota-onalar davolanishni to‘lash uchun mol-mulk sotmoqda va qarz olmoqda.
Idoralar pozitsiyalari va yechim takliflari
2026-yil avgustida sog‘liqni saqlash vazirining maslahatchisi Elmira Bositxanova jurnalistga «Dok-1 Maks — tibbiy masala emas», javobgarlik Farmatsevtika agentligida va Sog‘liqni saqlash vazirligi sud qarorlarini ijro etishga aralasha olmaydi, deb aytdi; u shuningdek, shifokorlar preparatni tavsiya qilmagani, garchi ota-onalar sudlarda aksincha ta’kidlagani haqida so‘zlagan. U qoldirgan aloqa ma’lumotlari ishlamadi: vafot etgan bolaning onasining xabarlari va qo‘ng‘iroqlari javobsiz qoldi, qo‘ng‘iroq «bu bizning ishimiz emas, biz javob bermaymiz» iborasi bilan tugadi va uzildi. Iqtisodchi Otabek Bakirov podkastda kompensatsiyalarni byudjetning zaxira jamg‘armasidan to‘lash, so‘ngra aybdorlardan undirishni taklif qildi. Yurist Xushnudbek Xudoyberdiyev Konstitutsiyaning 55-moddasiga va hududiy jamg‘armalar hisobidan kompensatsiyalar to‘g‘risidagi, 2027-yil fevralida kuchga kiradigan qonunga havola qildi; yurist fikricha, uni undan oldingi holatlarga tatbiq etmaslik uchun asos yo‘q.
