Asosiy ma’lumotlar
- JO‘D yordamni 1,6 milliondan 1,1 million kishiga qisqartirmoqda; 75 ming oilaga to‘lovlar kamaytirildi, issiq ovqatlar kuniga 250 mingdan 150 minggacha.
- Sabab — mablag‘ yetishmasligi: 2026-yilda avvalgi moliyalashtirishning yarmidan kamini olindi, olti oy uchun 400 million dollar kerak.
- JO‘D ma’lumotiga ko‘ra, 1,4 million kishi (G‘azo aholisining 67%) oziq-ovqatning keskin yetishmasligiga duch kelmoqda; 200 ming kishi favqulodda vaziyat darajasida.
Qisqartirish yarim million kishiga tegishli bo‘ladi
BMTning Jahon oziq-ovqat dasturi (JO‘D) dushanba kuni G‘azoda oziq-ovqat va naqd yordamni qisqartirishini e’lon qildi, bu taxminan 500 ming kishiga tegishli bo‘ladi. Oylik yordam oluvchilar soni 1,6 milliondan 1,1 milliongacha kamayadi. Tashkilot vaqtinchalik rahbari Karl Skau ta’kidladi: «Bu ehtiyojlar kamaygani uchun emas va ovqatni yetkazib bera olmaganimiz uchun emas. Bu faqat moliyalashtirishimiz kamaygani uchun».
Aynan nima qisqartirilmoqda
Qisqartirishlar faqat oluvchilar soniga tegishli emas. Oldin ikkita oziq-ovqat to‘plami olgan oilalar endi bittasini, shuningdek kichikroq xalta bug‘doy unini oladi. Har kuni tarqatiladigan issiq ovqatlar soni 250 mingdan 150 minggacha kamayadi. 75 ming oilaga beriladigan naqd yordam qisqartirildi: JO‘Dning G‘azodagi xodimi so‘zlariga ko‘ra, 100 mingdan ortiq oila oldin har to‘lov tsiklida 1250 shekel olgan, endi ular ma’lum mezonlar bo‘yicha 750 shekel oladi. Xodim shuningdek, oxirgi bir–bir yarim oyda yordam yuk mashinalari soni keskin kamayganini ma’lum qildi: avval o‘tish punkti ishlagan kunlarda kuniga 25 dan ortiq mashina kelgan bo‘lsa, endi ko‘pi bilan sakkiz–o‘n, ba’zan esa atigi besh tasi keladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, tashkilot ichida qisqartirishlar moliyalashtirish yetishmasligi bilan bir necha bor izohlangan.
Aholi yagona daromad manbasini yo‘qotishdan qo‘rqmoqda
53 yoshli Ahmad al-Hajj, Jabaliya qochqinlar lageridagi uyi vayron bo‘lgan, G‘azoning janubidagi al-Mavasiy ko‘chkinchilar lagerida oilasi bilan chodirda yashaydi. U va katta o‘g‘li yarador bo‘lib, davolanishni davom ettirmoqda, ishlashga qodir emas. Har ikki–uch oyda u JO‘Ddan 1250 shekel (taxminan 380 dollar) oladi — bu oilaning asosiy yordam manbasi. Qisqartirishlar haqidagi xabardan so‘ng u JO‘D idorasiga murojaat qildi, ammo unga yangi oluvchilar ro‘yxati hali tasdiqlanmagan deb javob berildi. «Agar yordam to‘xtasa, men va oilamga hisoblanadigan hech narsa qolmaydi», — dedi u The National nashriga. Xuddi shunday xavotirni 46 yoshli Muhammad Abu Ayilva bildirdi, uning ikki nogironi bor to‘qqiz kishilik oilasi G‘azo shahri portidagi lagerda yashaydi. Ash-Shatiy lageridagi uning do‘koni urush natijasida vayron bo‘lgan va oila oylik yorug‘lik, guruch, moy, un va konservali to‘plamlarga qaram. U ko‘plab jamoat oshxonalari allaqachon ishini to‘xtatganini qayd etdi: «To‘plamlar va yordamni qisqartirish emas, kengaytirish kerak».
Oziq-ovqat inqirozining miqyosi
JO‘D ma’lumotlariga ko‘ra, G‘azoda taxminan 1,4 million kishi — aholining 67 foizi — inqiroz darajasidagi yoki undan ham yomon oziq-ovqat keskin yetishmasligiga duch kelmoqda, taxminan 200 ming kishi esa favqulodda vaziyat darajasida. Garchi 2025-yil oktyabrdagi o‘t ochishni to‘xtatish momentidan buyon oziq-ovqat xavfsizligi o‘rtacha darajada yaxshilangan bo‘lsa-da, tashkilot bu yutuqlar mo‘rt ekanligi va yordam yanada qisqartirilsa bekor bo‘lishi mumkinligi haqida ogohlantirdi. G‘azoda har besh nafar boladan faqat bittasi yetarlicha xilma-xil ratsionga ega, ishsizlik 80 foizdan oshgan sharoitda ko‘plab oilalar yangi sabzavotlar va oqsilga boy mahsulotlarni ular mavjud bo‘lsa ham sotib olishga qodir emas.
Iqtisodiy oqibatlar
Iqtisodiy tahlilchi Ahmad Abu Qamar fikricha, yordamni qisqartirish anklavning vayron bo‘lgan iqtisodiyotini yanada zaiflashtirishi mumkin: oziq-ovqat va naqd yordam oilalarni tirik qolishiga yordam berish bilan birga, birinchi zaruratlarga bo‘lgan talabni ta’minlab, mahalliy iqtisodiyotni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Uning kamayishi xarid qobiliyatini va savdogarlar hamda ozgina ishlayotgan korxonalar ustidagi yukni pasaytiradi, bu, uning so‘zlariga ko‘ra, «kambag‘allikning o‘sishi, iste’molning pasayishi va iqtisodiy faollikning zaiflashuvi kabi yovuz doiraga» olib keladi. U shuningdek, muammo faqat oziq-ovqat miqdorida emas, balki uning sifati va xilma-xilligida ham ekanini qayd etdi: un va konservalar yangi va muvozanatli mahsulotlarni almashtira olmaydi. Abu Qamar gumanitar dasturlarni barqaror moliyalashtirishga, yetkazib berishlarni diversifikatsiya qilishga va BAPRning to‘liq operatsion rolini tiklashga chaqirdi. JO‘D 2026-yilda falastin operatsiyalari uchun avvalgi yillarga nisbatan moliyalashtirishning yarmidan kamini olganini va G‘azo hamda ishg‘ol qilingan G‘arbiy Sohilda eng muhim dasturlarni kelgusi olti oy davomida saqlab qolish uchun 400 million dollarga shoshilinch muhtojligini ma’lum qildi. Qish yaqinlashayotgan va yuz minglab ko‘chkinchilar vaqtinchalik boshpanalarda qolayotgan bir paytda, yordamni qisqartirish kundalik ehtiyojlarini qondirishda qiynalayotgan oilalarning ahvolini yanada og‘irlashtirishi mumkin.
