Asosiy ma’lumotlar

  • CJP harakati Oliy sud raisi Surya Kantning ishsiz yoshlarni ‘taroq’ deb atashidan so‘ng paydo bo‘ldi; iyul oxirida ta’lim vaziri Dharmendra Pradhan iste’foga chiqdi
  • Endi protestchilar, oldindan saylov ro‘yxatlaridan 130 mln dan ortiq ism o‘chirilgandan keyin, Saylov komissiyasi raisi Gyanesh Kumarning iste’fosini talab qilmoqda
  • AISA yetakchisi Neha Bora jumladan ayollar va kvir-faollar tahdidlar, hibsga olishlar va seksual bosimga duch kelmoqda, biroq qurbon rolini rad etmoqda

To‘ydan protestlargacha

20-iyulda faol Navkiran Natt va uning sherigi Nyu-Delidagi magistrat idorasiga turmush qurish uchun keldi, biroq tarang muhitga duch keldi: politsiya parlamentga yoshlar yurishini tarqatish uchun to‘planayotgan edi, barrikadalar tufayli ularning to‘y guvohlari kechikayotgan edi. Yurishni Cockroach Janta Party (CJP) harakati e’lon qilgan bo‘lib, u o‘sha paytdagi ta’lim vaziri Dharmendra Pradhanning iste’fosini talab qilardi. Protestchilar to‘qmoqlar, ko‘z yoshituvchi gaz va kauchuk o‘qli ov qurollari bilan kutib olindi — yaradorlar va ommaviy hibsga olishlar bo‘ldi. Uch oydan kam o‘tib, 10-oktabr kuni Natt butun kun yopiq poytaxt bo‘ylab qo‘shilishi mumkin bo‘lgan protestni qidirdi. «Protestning muvaffaqiyati qancha odam Jantar Mantargacha yetib borishida emas, — dedi u DWga. — Balki barcha barrikadalar va davlat zo‘ravonligidan keyin ham odamlar uylaridan chiqishidadir».

Harakatning kelib chiqishi va talablari

CJP Hindiston Oliy sudi raisi Surya Kantning tasodifiy so‘zlash paytida ishsiz yoshlarni «tarakonlar» deb ataganidan so‘ng satirik onlayn harakat sifatida boshlandi. Nom — Bosh vazir Narendra Modiga qarashli Bharatiya Janata Party (BJP)ga ironik ishora. Iyul oxirida Pradhanning iste’fosiga erishgan harakat endi, butun mamlakat bo‘ylab oldindan saylov ro‘yxatlaridan 130 mln dan ortiq ism o‘chirilganidan keyin, Saylov komissiyasi raisi Gyanesh Kumarning ketishini talab qilmoqda. CJP rahbariyati sud hibsi yoki hibsga olish tahdidi ostida bo‘lgani uchun protestlarning ramziga talaba yetakchisi Neha Bora (ular they/them olmoshlarini afzal ko‘radi) aylandi — CPI-ML kommunistik partiyasining talabalar qanoti bo‘lgan Butunhindiston talabalar assotsiatsiyasi (AISA) prezidenti. Bora politsiyadan qochdi, barrikadalardan sakrab o‘tdi, avtozaklardan shiorlar baqirdi va matbuot anjumanlarida chiqish qildi. «Juda tushkunlikka soladigan, qo‘rqinchli, zolim davrlarda odamlar umidni qayerdan bo‘lsa topishga harakat qiladi… Agar bu odamlar kurashsa, demak biz ham kurasha olamiz», — dedi Bora DWga.

Ko‘chalarda ayollar va zo‘ravonlik konteksti

Protestlar Nyu-Delida yaqinda 17 yoshli qizning guruh bo‘lib zo‘rlanishidan so‘ng ayollar va LGBTQ+ hamjamiyatining katta avtonomiya talablari bilan bir vaqtga to‘g‘ri keldi. Milliy jinoyat ro‘yxatga olish byurosi ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yilda ayollarga qarshi 441 534 jinoyat qayd etilgan — kuniga o‘rtacha 1210; mutaxassislar bu ma’lumotlarni to‘liq emas deb hisoblaydi. Politsiya va onlayn olomon tomonidan seksual hujumlarga qaramay, ayollar va genderkvir-faollar qurbon rolini rad etmoqda. «‘Qizni qutqar’ shiori bu avlod bilan ishlamaydi. Talab aniq: bizni siyosiy va erkin mavjudotlar sifatida ko‘rish», — dedi faol Kavita Krishnan, BJPning 2015-yilgi «Beti Bachao, Beti Padhao» dasturini nazarda tutib.

Kundalik hayot sifatida protest va ko‘rinuvchanlik narxi

29 yoshli Gurmeher Kaur, «The Young and the Restless: Youth and Politics in India» kitobi muallifi, bu yil muxolifatdagi Hindiston milliy kongressining yoshlar qanotiga qo‘shildi; uning kuni ko‘pincha yoshlar faollarini politsiya hibsidan yuristlar ozod qilish bilan tugaydi. U «qarshilik alohida voqea bo‘la olmaydi» deydi va o‘z burchini «chiqib, tanani qo‘yish» deb biladi. Biroq ko‘rinuvchanlikning narxi bor: Kaur so‘zlariga ko‘ra, erkaklar uchun OAVdagi foto — g‘urur sababi, u uchun esa «e’tibor o‘lim va zo‘rlash tahdidlari, haqorat va masxaralarga teng». 2020–2021-yillardagi dehqon protestlari bilan tanilgan Natt qo‘shimcha qiladi: «Agar protestga ayol boshchilik qilsa, birinchi zarba uning jinsiyati bo‘ylab keladi». Ijtimoiy tarmoqlarda politsiya bilan to‘qnashuvlardan keyin yirtiq kiyimdagi ayollar tasvirlari paydo bo‘ldi. Dehli rasmiylari qo‘llashni rad etib, ayol-protestchilarga «qadr-qimmat bilan» muomala qilinganini aytadi; Bora buni rad etib, ayol politsiyachilar yetishmasligini ta’kidlaydi va protestchilar uni hibsdan himoya qilganini aytadi. Dehli yuqori darajali politsiya xodimini jinsiy zo‘ravonlikda ayblagan jurnalistga qarshi qadrlangan kasta va qabilalarni himoya qilish qonuni bo‘yicha ish qo‘zg‘atilgan; hokimiyat uning ayblovlari tekshirilayotganini aytadi. Tarmoq, shuningdek, ayol-protestchilarning AI yordamida yaratilgan seksual tasvirlari bilan to‘lib ketgan, ular aksiyalardagi fotolarga montaj qilingan.

Taktika ishlamaydi

Protestchilar hibsga olishlardan keyingi kunda ham ko‘chalarga chiqishda davom etmoqda. «Ular kim bilan ishlayotganini bilmaydilar», — dedi Krishnan hokimiyat haqida. Uning so‘zlariga ko‘ra, hokimiyat jinsiy haqorat ayollarni qo‘rqitadi deb umid qiladi, biroq «bu jinsiy zo‘ravonlikni sharmandali deb hisoblaydigan avlod emas». U 2012-yilgi «Nirbhaya» guruh zo‘rlanishidan keyingi protestlarda qatnashgan, biroq uning so‘zlariga ko‘ra, hozirgi g‘azab «erkaklarning sharaf namoyishlarida» ifodalanmaydi — bu «qadr-qimmat va erkinlik» haqida. Krishnan, shuningdek, yoshlik protestlarini qizlar, oilalar va an’analarni himoya qilish ritorikasidan ozchiliklar, muhojirlar va transgender odamlarga qarshi foydalanadigan global «sivilizatsion, madaniy millatchilik» to‘lqini bilan bog‘laydi, Donald Trump, Viktor Orban va nemis AfDni eslab. Uning so‘zlariga ko‘ra, yosh hindlar «kelajak tili uchun kurashmoqda, umid bor til uchun».