Asosiy ma’lumotlar

  • Taxminan 1800 kishi hibsga olingan, ulardan 855 nafari Parijda — politsiya ma’lumotlariga ko‘ra «rekord»
  • Limojda XIX asrga oid meriya yondirildi, Parij, Marsel, Bordo, Nitsa va Strasburgda talonchiliklar bo‘lgan
  • Noroziliklar ishtirokchilari soni bo‘yicha baholar farq qiladi: Ichki ishlar vazirligi — 550 ming, CGT kasaba uyushmasi — 800 ming

Tartibsizliklar miqyosi va hibsga olishlar

Fransiya yakshanba kuni shanba kungi zo‘ravonlik bilan kechgan norozilik namoyishlari oqibatlarini baholadi, bu chora-tadbirlar davomida taxminan 1800 kishi hibsga olingan edi. Ichki ishlar vaziri Loran Nunyes X tarmog‘ida tergovlar aybdorlarni aniqlash va javobgarlikka tortishga qaratilganini ma’lum qildi. Parijda politsiya 855 ta hibsga olishni «rekord» deb atadi; prokuratura 500 dan ortiq kishi qo‘l ostida bo‘lganini, ularning aksariyati o‘g‘rilangan mollarni sotish, zo‘ravonlik tashkil etish va vandalizm gumoni bilan ushlab turilganini xabar qildi. Lionda 160 kishi qo‘l ostida edi. Poytaxt ko‘chalari velosipedlar, axlat idishlari va boshqa materiallardan yondirilgan barrikadalar qoldiqlari, singan vitrinlar va yongan mashinalar bilan qoplangan edi. Parij merining o‘rinbosari Lamiya El Araja shahar «menimcha, ilgari hech qachon ko‘rilmagan zo‘ravonlik darajasini» boshidan kechirganini aytdi.

Zarar va jabrlanganlar

Limojda XIX asrga oid meriya yandi; prefekt Moris Barat LCI telekanaliga yakshanba ertalabgina lokalizatsiya qilingan yong‘in «yovvoyi o‘rda» tomonidan ataylab yo‘qotilganini aytdi. Niqobli yoshlar tomonidan qilingan talonchiliklar Parij, Marsel, Bordo, Nitsa va Strasburgdagi o‘nlab do‘konlarga tegishli edi. Ichki ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, taxminan 500 politsiyachi, o‘t o‘chiruvchi va feldsher jarohat olgan; raqam dastlabki hisoblanadi. Politsiya buyumlar va pyroteknika otayotgan namoyishchilarga qarshi ko‘z yoshlartiruvchi gaz va suv to‘plagan qurollardan foydalandi. Sent-Etyenda 17 yoshli o‘smir olomonni tarqatish granatasi tufayli o‘ng kaftini yo‘qotdi.

Noroziliklar va ularning sabablari

Tartibsizliklar hayot tannarxiga qarshi butun mamlakat bo‘ylab o‘tgan norozilik namoyishlari cheti bo‘lib kechdi. Ichki ishlar vazirligi ishtirokchilar sonini 550 ming deb baholadi, CGT kasaba uyushmasi esa 800 ming deb atadi. «Sariq va yoshlar» («yellow and youth») aksiyalarini ilgari yoqilg‘iga soliq oshirilishiga qarshi chiqqan «sariq jiletlar» harakati tashkil etdi. Asosiy sabab sifatida qimmatbaho hayot, jumladan Yevropa va dunyoda inflyatsiyani tezlashtirgan Yaqin Sharqdagi urush ta’siri nomlandi. Bir hafta oldin talabalar noroziliklari davom etdi, ular ham ba’zan zo‘ravonlikka aylanib qoldi. Eurasia Group tahlilchisi Mujtaba Rahman yoqilg‘ining yuqori narxlari va maktablardagi muammolarga qarshi o‘tgan haqiqiy namoyishlar tinch o‘tganini, zo‘ravonlik esa ultrachap qanot va «qashshoq shahar atroflaridan kelgan talonchilar to‘dalaridan» chiqqanini qayd etib, bu «Marin Le Pen uchun yaxshi yangilik» ekanini ta’kidladi.

Siyosiy ayblovlar

Markazchi Emmanuel Makron hukumati va ultrao‘ng prezidentlikka nomzod Marin Le Pen zo‘ravonlik uchun javobgarlikni «ultrachap» guruhlarga yukladi. Namoyishlarni qo‘llab-quvvatlagan ultrachap nomzod Jan-Lyuk Melanshon shanba kuni ishtirokchilarni talonchilikda qatnashmaslikka chaqirib, uni «bizning usullarimizga zid» deb atadi. Sotsialist El Araja Le Pen partiyasini prezidentlik ambitsiyalari uchun taranglikni qo‘zg‘atishda ayblab, «Milliy birlashma» «yong‘inchi-o‘t o‘chiruvchi» kabi harakat qilayotganini aytdi. Muholifaga AQSh vitse-prezidenti JD Vens ham aralashib, X tarmog‘ida tartibsizliklar immigratsiya bilan bog‘liqligini taxmin qildi: «G‘arb liberalvari xilma-xillik va shafqat nomi bilan Fransiya va boshqa mamlakatlarga uchinchi dunyoni assimilyatsiya va moslik masalalarini e’tiborsiz qoldirib, olib kirdi».

Siyosiy kontekst

Voqealar Makron hokimiyatda bo‘lishining so‘nggi oylarida kechmoqda: uning vorisini aniqlash uchun saylovlar olti oydan keyin bo‘lib o‘tadi. Rasmiy shaxslar tartibsizliklar miqyosini favqulodda deb baholadi.