Asosiy ma’lumotlar

  • YKK (45 million a’zo, 41 mamlakat) menopauzani YI qonunchiligi va ish joylarida hisobga olishni talab qilmoqda: xavflarni baholash, moslashuvchan jadval, menejerlarni o‘qitish, bepul mahsulotlar.
  • YKK havola qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, ayollarning qariyb 30 foizi ishga ta’sir qiluvchi alomatlarni boshdan kechadi; Norvegiyada ayollar daromadi tashxis qo‘yilganidan keyingi to‘rtinchi yilda 7,4 foizga pasayadi.
  • Yevropa Komissiyasi 2025-yilning noyabrida alohida strategiya rejalashtirilmaganini ma’lum qildi, biroq menopauzani 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan Gender tengligi strategiyasiga kiritdi; deputat Lina Gelves hisoboti parlamentda muhokama qilinmoqda.

Kasaba uyushmalari qonunga o‘zgartirish kiritishni talab qilmoqda

41 Yevropa mamlakatida 45 million a’zoni birlashtirgan Yevropa kasaba uyushmalari konfederatsiyasi (YKK) menopauzani YI mehnat qonunchiligida e’tirof etilishi tarafdoridir. Uning fikricha, qo‘llab-quvvatlashning yo‘qligi ayollardan ish haqining bir qismi, karera imkoniyatlari va pensiya daromadini mahrum qiladi. YKK bosh kotib o‘rinbosari Izabel Shyoman ayollarga taalluqli kasbiy salomatlik xavflari «hali ham qonun tomonidan katta darajada e’tiborsiz qoldirilayotganini, bu qonun esa asosan erkaklarga xos kasblarga yo‘naltirilganligini saqlab qolmoqda», deb bayonat berdi va qonunchilikni zamonaviy mehnat jamoasi realigiga moslashtirishga chaqirdi. «Ish haqining yo‘qolishi, bo‘lmagan ko‘tarilmalar va pastroq pensiyalar — bu mehnat sharoitlari menopauzaga moslashtirilmagani uchun millionlab ayollar to‘laydigan narx», — qo‘shib aytdi u.

Muammoning qamrovi

Menopauza odatda 45 yoshdan 55 yoshgacha bo‘lgan davrda yuzaga keladi. Konfederatsiya havola qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, ayollarning qariyb 30 foizi ishlash qobiliyatiga ta’sir qiluvchi alomatlar — charchoq, uyqu buzilishlari, issiq to‘lqinlar, bo‘g‘imlardagi og‘riqlar, tashvish va diqqatni jamlashdagi muammolarga duch keladi; kamida bitta alomatni ayollarning qariyb 85 foizi boshdan kechadi. YKK tilga olgan tadqiqotda Norvegiyada tashxis qo‘yilganidan keyingi to‘rtinchi yilga kelib ayollar daromadi 7,4 foizga pasayishi — ish vaqtining qisqarishi, kasallik varaqalari va o‘tkazib yuborilgan ko‘tarilmalar tufayli — qayd etilgan.

Yevropa Komissiyasining pozitsiyasi

2025-yilning noyabrida tenglik masalalari bo‘yicha komissar Xaja Lahbib Yevropa Komissiyasi menopauza bo‘yicha alohida umumyevropa strategiyasini rejalashtirmayotganini, ayni paytda Horizon 2020 va «Horizon Europe» doirasida moliyalashtiriladigan tadqiqotlarga ishora qilganini ma’lum qildi. Keyinchalik Komissiya menopauzani mart oyida e’lon qilingan 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan Gender tengligi strategiyasiga kiritdi: unda hayz va menopauza bilan bog‘liq qashshoqlikka qarshi kurash bo‘yicha milliy eng yaxshi amaliyotlar almashinuvi, shuningdek, 2028-yilda ayollar salomatligidagi farqni qisqartirishning iqtisodiy va ijtimoiy foydalari bo‘yicha tadqiqot o‘tkazish nazarda tutilgan. Bu majburiyatlar menopauza davridagi ayollarning mehnat huquqlari haqida alohida qonunchilikni ko‘zda tutmaydi.

Yevropa parlamentining tashabbusi

Yevropa parlamenti mavzuni yanada oldinga surishga intilmoqda: sotsialistlar partiyasidan ispaniyalik deputat Lina Gelves «Menopauza — tibbiy muammodan ko‘proq: menopauzani iqtisodiy, mehnat va ijtimoiy ustuvorlikka aylantirish» nomli hisobot loyihasini tayyorlamoqda. Plenar majlisida faqat kelgusi yili muhokama qilinadigan hujjat alohida umumyevropa strategiyasini yaratish, tadqiqotlarni kengaytirish, stigmatizatsiyaga qarshi jamoat kampaniyalari, ish joylarida qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish va sog‘liqni saqlashga kirishni yaxshilashni nazarda tutadi. «YI menopauza muammosi bilan shug‘ullanish vaqti keldi», — deb yozdi Gelves loyihada. Hozircha hisobot qabul qilingan YI siyosati emas, balki parlament tashabbusi bo‘lib qolmoqda.

Ish joylariga qo‘yiladigan talablar

YKKning ustuvorligi — mehnatni tashkil etish va tartibga solishda menopauzani hisobga olishdir. Kasaba uyushmalar ish joylarining harorati, ventilyatsiyasi va infratuzilmasini hisobga olgan holda xavflarni baholashni; moslashuvchan ish rejimi va masofadan ishlash imkoniyatini; rahbarlar va kadrlar xizmatlarini o‘qitishni; haroratni tartibga solish va ergonomik uskunalar, jumladan, fizik o‘zgarishlarni talab qilmoqda. Konfederatsiya, shuningdek, menopauza siyosatlari kasaba uyushmalari bilan kelishilishini, kuchga kirishini va nazorat qilinishini, ish joyida esa hayz va menopauza mahsulotlari bepul taqdim etilishini talab qilmoqda. Shyoman kasaba uyushmalar allaqachon kollektiv shartnomalarga ish joylarini moslashtirish va moslashuvchan bandlik shakllari haqidagi qoidalarni kiritishga erishayotganini qayd etdi.