Asosiy ma’lumotlar

  • MGEIK Addis-Abebada bir haftalik muzokaralardan so‘ng yettinchi baholash hisobotining chiqish sanasini kelishib olmadi.
  • Saudiya Arabistoni, Hindiston va Xitoy uni 2029-yilga surish tarafdori bo‘ldi; ko‘plab Yevropa davlatlari 2028-yilni xohlagan edi.
  • 30 dan ortiq davlat ilgari jarayonni cho‘zishni tanqid qilgan maktubni imzolagan edi; delegatlar sessiyani zudlik bilan davom ettirishga chaqirmoqda.

Muzokaralar chig‘al tugadi

BMTning Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha hukumatlararo ekspertlar guruhi (MGEIK) Addis-Abebada bir hafta davom etgan murakkab muzokaralar yakunida global isish haqidagi keyingi hisobotni e’lon qilish sanasi bo‘yicha kelisha olmadi, deb xabar qildi muzokaralarda Fransiyaning katta elchisi Benua Farko. Uning so‘zlariga ko‘ra, «bir necha davlat» e’lon qilishni 2028-yildan keyinga surishga erishmoqchi bo‘lgan — bu ko‘plab Yevropa davlatlari qat’iy turgan sana edi. U LinkedIn’dagi xabarida besh qit’adan kelgan rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarning keng koalitsiyasi, fanni va olimlar taklif qilgan jadvalni qo‘llab-quvvatlagan koalitsiya «bu hisobotlarni qabul qilish jarayonini sekinlashtirishga intilgan bir necha davlatning bosimiga qarshi turdi», deb yozdi. «Bu chig‘alik yangi emas va u iqlim o‘zgarishiga munosabat berishda bizdan qimmatli vaqtni olib ketish xavfini keltiradi», — dedi Farko.

Tomonlarning pozitsiyalari

MGEIK — iqlim fani sohasidagi yetakchi jahon maqomi. Ko‘plab davlatlar issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishdagi yutuqlarni muhim baholash uchun keyingi yirik hisobotni 2028-yilda olishni xohlagan edi. Biroq Saudiya Arabistoni, Hindiston va Xitoy qatoridagi bir qancha davlatlar «yettinchi baholash hisobotini» 2029-yilga surish rivojlanayotgan davlatlarga uning xulosalarini o‘zlashtirish uchun ko‘proq vaqt beradi, deb ta’kidlaydi. Sessiya dushanba kuni ochilganda MGEIK raisi Jim Skeya davlatlarga chig‘alikka chek qo‘yishga chaqirdi va bu qarorning «tashkiliy va obro‘ga oid ahamiyati» haqida ogohlantirdi.

30 dan ortiq davlat maktubi va zaif davlatlarning munosabati

O‘tgan haftada 30 dan ortiq davlat ministrlari «issiqxona gazlarini kamaytirishga zid keladigan o‘rnatilgan manfaatlari borlarni» tanqid qilgan maktubni imzoladi. Unda «BMT siyosiy siklini MGEIK ilmiy ma’lumotlaridan uzoqlashtirishi iqlim inqiroziga qarshi global sa’y-harakatlarga putur yetkazishi va xalqaro hamkorlikni zaiflashtirishi» aytilgan edi. Yevropa va boshqa sanoati rivojlangan davlatlar 35 imzolovchining taxminan yarmisini tashkil etdi, biroq maktubni dunyoning 44 eng kambag‘al davlatini birlashtiruvchi eng kam rivojlangan davlatlar guruhining rahbari, kichik orol davlatlari va ko‘plab rivojlanayotgan iqtisodiyotlar ministrlari ham imzoladi. Dengiz sathi ko‘tarilishidan vayronagarchilikdan qo‘rqadigan Marshall orollari iqlim elchisi Tina Stege cho‘zishni «uyalqoqlik» deb atadi: «Biz ishlashga kelgan edik, ammo har bir taklif — inklyuzivlik, fanimiz milliy rejalashtirishimiz uchun ahamiyati, keyingi global ko‘rib chiqish uchun ma’lumot zarurati haqidagilari — rad etildi. Oxirigacha taraqqiyot to‘sqinlik qilindi — vaqt yo‘q joyda vaqtni cho‘zishning uyalqoq o‘yini».

Jamoat guruhlari munosabati va kontekst

Climate Action Network tashkilotidan Shrishan Venkatesh tashkilot «kelishuvlarning buzilishidan chuqur xafa» ekanini aytdi: «Tomonlar bunday muhim masala bo‘yicha kelishuvga kelish uchun yetarli vaqtga ega edi». Uning so‘zlariga ko‘ra, MGEIK sessiyasini imkon qadar tezroq qayta boshlash kerak, «ayniqsa, dunyo har kuni avvalo inqiroz yaratishda eng kam aybli xalqlar va jamoalarga ta’sir etuvchi kuchayib borayotgan iqlim oqibatlarining dahshatli realliklariga duch kelayotgan bir paytda». Odatda MGEIK hisobotlari har besh-yetti yilda chiqadi; oltinchi baholash hisoboti 2021-yilda e’lon qilingan edi.