Asosiy ma’lumotlar

  • Turkiya YaIM o‘sishi 2026-yildagi 3,3% dan so‘ng 2027-yilda 4,2% darajasida prognoz qilinmoqda; inflyatsiya 2027-yil oxiriga kelib 21% gacha pasayishi kerak.
  • 2027-yil byudjeti xarajatlari — 27,276 trln lira, daromadlari — 23,408 trln lira (551,2 mlrd dollar), defitsit — YaIMning 3,5% i (zilziladan keyingi tiklanish xarajatlarini hisobga olmaganda 2,8%).
  • Bandlik 657 ming kishiga oshadi, ishsizlik 8% gacha pasayadi, joriy operatsiyalar hisobidagi defitsit YaIMning 2% dan past darajaga tushadi.

O‘sish va bandlik prognozlari

Turkiya vitse-prezidenti Jevdet Yilmaz Anqaradagi prezident majmuasida mamlakatning 2027-yil byudjet loyihasini taqdim etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Turkiya iqtisodiyoti 2025-yilda 3,7% ga o‘sdi, 2026-yilda o‘sish 3,3% darajasida prognoz qilinmoqda, 2027-yilda esa global kon’yunkturaning yaxshilanishi va tashqi talabning tiklanishi fonida u 4,2% gacha tezlashishi kerak. Vitse-prezidentning qayd etishicha, Turkiyaning savdo hamkorlarida kuchliroq o‘sish eksport uchun imkoniyatlar yaratadi va iqtisodiyotning muvozanatli kengayishini qo‘llab-quvvatlaydi. O‘rta muddatli dastur amal qilish muddati oxiriga kelib hukumat unumdorlik, texnologik transformatsiya va innovatsiyalar siyosati hisobiga o‘sishni asta-sekin 5% gacha tezlashtirishga umid qilmoqda. Prognozga ko‘ra, 2027-yilda bandlik 657 ming kishiga oshadi, ishchi kuchida qatnashish 53,4% ga yetadi, ishsizlik esa 2026-yilda kutilayotgan 8,1% dan 8% gacha pasayadi. Yilmaz shuningdek, xususiy iste’moldan oldinga ketgan investitsiyalar ishlab chiqarish salohiyatini mustahkamlaganini va o‘sish tuzilmasini yaxshilaganini qayd etdi.

Inflyatsiya va tashqi ko‘rsatkichlar

Sentabrda 30% dan pastga tushgan yillik inflyatsiya prognozlarga ko‘ra joriy yil oxiriga kelib 28,4% ni tashkil etadi, 2027-yil oxiriga kelib esa 21% gacha pasayadi. «Narx barqarorligi — dasturimizning fundamental ustuvorligi», — dedi Yilmaz. Uning so‘zlariga ko‘ra, fiskal intizom va daromadlar siyosati monetar siyosatni qo‘llab-quvvatlashda davom etadi, taklif tomonidagi chora-tadbirlar, ayniqsa ijtimoiy uy-joy va oziq-ovqat sohasida, disinflyatsiyani kuchaytiradi. Energiya va xomashyo narxlari bilan bog‘liq tebranishlarga qaramay, inflyatsiyaning asosiy tendensiyasi yaxshilanishda davom etmoqda; hukumatning o‘rta muddatli maqsadi — barqaror bir xonali inflyatsiya. Joriy operatsiyalar hisobidagi defitsit 2027-yilda 2026-yil uchun prognoz qilingan 2,6% ga qarshi YaIMning 2% dan past bo‘lishi kutilmoqda. Yanvar–sentabr oylarida tovar eksporti yillik hisobda 5,2% ga o‘sib 211 mlrd dollarga yetdi, sirg‘aluvchi yillik ko‘rsatkich esa rekord darajadagi 283,7 mlrd dollarga yetdi. Eksportda o‘rta-yuqori va yuqori texnologiyali mahsulotlar ulushi 2000-yillar boshidagi qariyb 28% ga qarshi 44% ga yetdi.

Byudjet parametrlari

2027-yil byudjet loyihasi 27,276 trln turk lirasi miqdorida xarajatlar va 23,408 trln lira (551,2 mlrd dollar) daromadlarni nazarda tutadi; milliy daromad 2,24 trln dollar darajasida kutilmoqda. Defitsit 78,1 mlrd dollar yoki YaIMning 3,5% ini tashkil etadi; zilzila bilan bog‘liq xarajatlarni hisobga olmaganda — YaIMning 2,8% i. Foiz xarajatlari 80,2 mlrd dollar, xodimlar xarajatlari — 143,7 mlrd dollar, joriy transferlar — 206,7 mlrd dollar miqdorida rejalashtirilgan; 2027-yilda birlamchi profitsit saqlanishi kutilmoqda. 2026-yil uchun hukumat energiya va xomashyo narxlarining o‘sishi tufayli xarajatlar bosimiga qaramay, dastlabki 3,5% li bahodan past bo‘lgan YaIMning 3,1% i miqdorida defitsitni prognoz qilmoqda. Yilmaz loyiha prezident Rajab Tayyip Erdog‘on imzosi bilan parlamentga kiritilishini aytib, uni «bardoshlilik, farovonlik va transformatsiya» byudjeti deb atadi.

Shahar transformatsiyasi va davlat qarzi

2027-yilda shahar transformatsiyasini moliyalashtirish 176% ga oshib 5,57 mlrd dollarga yetadi; tabiiy ofatlarga chidamlilik ijtimoiy va ijara uy-joy dasturlarini kengaytirish bilan birga ustuvorlik qoladi. 2023–2026-yillarda zilziladan keyingi tiklanish xarajatlari joriy narxlarda 109 mlrd dollarni (104 mlrd dollar ekvivalenti) tashkil etdi, 455 357 ta mustaqil turar-joy qurilib, topshirildi. Yilmazning so‘zlariga ko‘ra, Yevropa Ittifoqi ta’rifiga ko‘ra davlat boshqaruvi organlarining qarzi birinchi chorakdagi 23,1% dan ikkinchi chorakda YaIMning 22,3% igacha kamaydi; past davlat qarzi, deb qayd etdi u, global noaniqlik sharoitida muhim afzallikdir. Turkiya eksportni qo‘llab-quvvatlash, energiya xavfsizligini mustahkamlash va energiya tashuvchilari importiga qaramlikni kamaytirish siyosatini davom ettiradi.