Asosiy ma’lumotlar

  • Riol dollar uchun ~2,7 mln darajasiga tushib, bir yilda qiymatining yarmini yo‘qotdi; inflyatsiya 90%ga yetdi
  • O‘tgan oyda 1979-yildan beri birinchi marta neft yuklanmadi; AQSh harbiy-dengiz kuchlari kamida sakkizta Eron tankerini ishdan chiqardi yoki cho‘ktirdi
  • Eron Markaziy banki 2 mlrd dollarlik valyuta intervensiyasini o‘tkazdi, ammo vaziyatni o‘zgartira olmadi

Eron iqtisodiyoti ikki tomonlama bosim ostida

Eron AQShning sanksiyalarni harbiy blokada bilan birlashtirgan bosim kampaniyasi tufayli o‘z tarixidagi eng og‘ir iqtisodiy davrlardan birini boshdan kechirmoqda, deb yozmoqda The Economist. Eron Markaziy banki raisi Abdolnosir Hemmati og‘ir iqtisodiy ahvol haqidagi savollarga javob berar ekan, «hisob-kitob kuzda qilinadi» degan mashhur fors maqolini eslatdi, biroq kuzning birinchi oyining dastlabki yakunlari juda xafa qiluvchi bo‘ldi. Davlat ommaviy axborot vositalari ma’lumotlariga ko‘ra, hatto o‘zining balandparvoz bayonotlari bilan tanilgan xavfsizlik xizmati xodimi Mohsen Rezayi hamkasblarini mamlakat tarixidagi eng qiyin davrlardan birini boshdan kechirayotganidan ogohlantirdi. Nashr ta’kidlaydi: iqtisodiy inqirozlar Eron uchun yangilik emas, ammo hozirgisi avvalgilardan og‘irroq kechmoqda. Sakkizinchi oyini davom etayotgan urush fonida davom etayotgan bosim Eronni uni to‘xtatishga majburlay oladimi — bu noma’lum qolmoqda.

Riolning pasayishi va rekord inflyatsiya

Eron rioli antirekordlarini yangilashda davom etmoqda: dollar hozir taxminan 2,7 mln riol turadi, yil boshidan buyon milliy valyuta qiymatining yarmini yo‘qotdi. O‘tgan oyda Markaziy bank ichki bozorda intervensiya o‘tkazib, 2 mlrd dollarlik valyuta sotdi — bu qadrsizlanishni biroz sekinlashtirdi, ammo vaziyatni tuzatmadi. Valyuta inqirozi yillik inflyatsiyaning keskin o‘sishiga olib keldi: sentyabrda u Ikkinchi jahon urushi davridan beri eng yuqori daraja bo‘lgan 90%ga yetdi. Oziq-ovqat va transport narxlari 115%dan ortiq, kiyim-kechak 97%ga qimmatlashdi, o‘simlik yog‘i, tuxum va guruchni o‘z ichiga olgan eng zarur tovarlar narxi 200%dan ortiq oshdi. Hamshiralar assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, ko‘plab tibbiyot xodimlari endi atigi oyiga 100 dollarga teng bo‘lgan maosh uchun ishlashdan ko‘ra ishdan bo‘shashni afzal ko‘rmoqda.

Harbiy kuch bilan mustahkamlangan sanksiyalar

Avval Eron hatto qattiq Amerika sanksiyalarini ham chetlab o‘ta olardi: nashr ma’lumotlariga ko‘ra, hatto 2020-yilda, Donald Trampning «maksimal bosim» kampaniyasi va COVID-19 pandemiyasi cho‘qqisida ham mamlakat kuniga 440 ming barreldan ortiq neft sotardi. Biroq endi Vashington sanksiyalarni harbiy kuch bilan ta’minlamoqda: Amerika harbiy kemalari Eron portlarini blokadalamoqda va faqat o‘tgan oyda kamida sakkizta Eron neft tankerini ishdan chiqardi yoki cho‘ktirdi. 1979-yildan beri birinchi marta o‘tgan oyda neft mahsulotlari eksportga yuklanmadi.