Asosiy ma’lumotlar
- Fransiya ichki ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra taxminan 550 ming qatnashchi, CGT kasaba uyushmasi 800 ming deydi; taxminan 400 kishi hibsga olingan
- Sent-Etyenda namoyishchining kafti politsiya granatasi tufayli uzilib qoldi — 5-oktabr Lansda 15 yoshli o‘smir bilan sodir bo‘lgan o‘xshash hodisadan so‘ng
- Parij, Lion, Marsel, Lill, Bordo, Limoj va Nitsada talonchiliklar va yong‘inlar; hokimiyat ultrachapoa guruhlarni ayblamoqda
Ommaviy aksiyalar va to‘qnashuvlar
2026-yil 17-oktabr, shanba kuni Parij va Fransiyaning boshqa shaharlarida inflyatsiya o‘sishiga qarshi yirik namoyishlar bo‘lib o‘tdi, ular politsiya va norozilar o‘rtasidagi zo‘ravonlik bilan to‘qnashuvlar bilan kechdi. Politsiya narsa tashlagan va olovli o‘yinchoqlar otgan niqobli namoyishchilarga ko‘z yoshituvchi gaz va suv to‘polarini qo‘lladi; poytaxtda to‘xtab turgan bir necha mashrina yoqib yuborildi. Ichki ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, aksiyalarda taxminan 550 ming kishi qatnashdi, taxminan 400 kishi hibsga olindi; CGT kasaba uyushmasi qatnashchilar sonini 800 ming deb baholamoqda.
Jarohatlar va talonchiliklar
AFPning politsiyadagi manbasiga ko‘ra, Sent-Etyenda namoyishchining kafti olomonni tarqatish uchun ishlatiladigan politsiya granatasi tufayli uzilib qoldi. Bu 5-oktabr kuni Lansda 15 yoshli o‘smirning yorug‘lik-shovqin granatasi tufayli qo‘lini yo‘qotganidan keyin sodir bo‘ldi. Lionda norozilar shahar markazidagi sayyohlik byurosini yoqib yubordi, Marsel va Lillda shahar hokimiyat binolari buzib kirildi, Bordoda politsiya bo‘limi hujumga uchradi; Limojda olov shahar hokimiyat binosining tomiga yetdi. Parij, Marsel, Nitsa, Bordo va Lillda o‘nlab do‘kon talon-taroj qilindi, guvohlar va AFP muxbirlarining xabarlariga ko‘ra, Lillda Apple do‘koni bo‘shatib qo‘yilgan. 300 dan ortiq kishi Yelisey maydonlari bo‘ylab ACAB shiorini hayqitib o‘tishga harakat qildi. Parij meri Emmanuel Greguar «butun ko‘chalar bo‘shatib qo‘yilgan» dedi.
Hokimiyatning munosabati
Prezident Emmanuel Makron X tarmog‘ida «bizning Respublikamizda zo‘ravonlikka o‘rin yo‘q» deb yozdi, talonchilarni ta’qib qilish va jazolashga va’da berdi hamda huquqni muhofaza qiluvchi kuchlarga qo‘llab-quvvatlik bildirdi. Bosh vazir Sebastyan Lekorni «o‘ta yuqori darajadagi zo‘ravonlik»ni qoraladi va javobgarlikni ultrachapoa guruhlarga yukladi, uning so‘zlariga ko‘ra, ularga talonchilar ham qo‘shilgan.
Siyosiy kontekst
Qo‘zg‘olonchilik talabalar noroziliklarining bir necha haftalik davridan so‘ng yuz berdi va Makron o‘rniga bo‘lib o‘tadigan saylovlarga olti oy qolganda siyosiy noaniqlikni chuqurlashtirdi. Politsiyani qo‘llab-quvvatlaydigan ultrao‘ng nomzod Marin Le Pen X tarmog‘ida talonchilarni qoraladi; noroziliklarni qo‘llab-quvvatlagan uning ultrachapoa raqibi Jan-Lyuk Melanshon namoyishchilarni talonchilikdan uzoq turishga chaqirdi. Asosiy shikoyat turmush darajasi qimmatligi bo‘ldi, u qisman Yaqin Sharqdagi urush tufayli, bu urush Yevropada inflyatsiyani tezlashtirgan edi. «Sariq yeleklar» harakati «sariq-yoshlar» namoyishlariga chaqirdi. Ba’zi norozilar 1789-yilgi Fransiya inqilobi bilan parallel olib bordi; Marselda shahar hokimiyat binosini buzib kirish paytida «Bu inqilob — Biz Bastiliyani olamiz!» deb hayqitildi, La-Roshelda esa «Inqilob yoki o‘lim» plakati bilan yurildi. LSU o‘rta maktab o‘quvchilari vakilligi rahbari Ryad Rani Parijda shunday dedi: «Hukumat qo‘rqmoqda va to‘g‘ri qilmoqda, chunki fransuzlar g‘azablansa, ular to‘xtamaydi».
