Asosiy ma’lumotlar

  • YI–Turkiya uchrashuvi BMT bosh kotibi Guterreshning iltimosi bilan oktyabr oyiga rejalashtirilgan
  • Xristodulidis: YI–Turkiya munosabatlaridagi taraqqiyot Kipr bo‘yicha muzokaralarning qayta boshlanishiga bog‘liq
  • BMT elchisi oktyabr oxirida Kiprga tashrif buyuradi; YI Turkiyadan COP31 bo‘yicha yozma javoblar olgan

Oktyabrda bo‘lib o‘tadigan YI–Turkiya sammiti

Kipr prezidenti Nikos Xristodulidis jurnalistlarga oktyabr oyida Kipr masalasi bo‘yicha muzokaralarni qayta boshlash va YI–Turkiya munosabatlarining kelajagiga bag‘ishlangan yuqori darajadagi YI–Turkiya uchrashuvi kutilayotganini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, u bu rejalardan Nyu-Yorkda BMT bosh kotibi Antoniu Guterresh bilan yaqinda o‘tkazilgan muzokaralar hamda Guterreshning YI rahbarlari bilan muzokaralaridan so‘ng xabar topgan. Uchrashuv BMT bosh kotibining iltimosi bilan tashkil etilmoqda va Kipr muzokaralarini qayta boshlash uchun sharoit yaratishga yordam berishi kerak. «Men mamnunman, takrorlayman, chunki kecha institutlar rahbarlaridan olgan brifingimga ko‘ra, bunday uchrashuv oktyabr oyida BMT bosh kotibining o‘zining iltimosi bilan bo‘lib o‘tadi, shunda muzokaralarni qayta boshlash sharoitlari qanday yaratilayotganini ko‘ramiz», — dedi prezident.

Turkiya bilan taraqqiyot uchun shart

Xristodulidis YI va Turkiya o‘rtasidagi munosabatlardagi har qanday taraqqiyot kelishilgan asos doirasida Kipr bo‘yicha muzokaralarning qayta boshlanishiga bog‘liq ekanini ta’kidladi. U shuningdek BMT bosh kotibining shaxsiy elchisining oktyabr oxirida Kiprga kutilayotgan tashrifini eslatib o‘tib, bu voqealar taraqqiyot uchun sharoit yaratishga yordam berishi mumkinligini aytdi. «Bizning aniq siyosiy irodamiz — mavjud fakt, va takrorlayman, YI yetakchi rol o‘ynashi mumkin», — deb qayd etdi u. Prezident uning ma’muriyati boshidan buyon muzokaralarni qayta boshlash bo‘yicha sa’y-harakatlarda YIning kengroq jalb etilishini ustuvor deb qo‘yganini eslatdi va Yevropa Komissiyasi yuqori darajali amaldorining tayinlanishini olqishlab, buni YIning Kipr masalasiga yondashuvining aksi deb atadi.

COP31 bo‘yicha aloqalar

BMT iqlim konferensiyasi COP31 bo‘yicha Yevropa Kengashi xulosalariga oid savolga javoban Xristodulidis mavzu payshanba kuni muhokama qilinganini va u oxirgi voqealar haqida Yevropa hamkasblarini xabardor qilganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, turkiyalik kiprlik rahbarning bayonotidan so‘ng YI 27 a’zo davlat nomidan Turkiya hukumati bilan aloqa qilgan va yozma javoblar olgan. «Agar bu javoblar amalda tatbiq etilsa, biz mamnun bo‘lamiz», — deb qo‘shdi u, Kipr har qanday voqelikka tayyor ekanini qayd etib.

Migratsiya

Migratsiya mavzusida Xristodulidis a’zo davlatlar o‘rtasidagi nizolar fuqarolarga noto‘g‘ri signal berishi mumkinligi haqida ogohlantirdi: «Nizo — bu, albatta, Yevropa fuqarolariga, ayniqsa barcha a’zo davlatlarga tegishli ekanini bilgan masala bo‘yicha, yuborishimiz mumkin bo‘lgan eng mos yoki eng yaxshi signal emas». Qiyinchiliklarga qaramay, u taraqqiyotga ishora qildi: 2022-yilga nisbatan Kiprga kelishlar 90 foizga kamayishi va qaytarishlar 180 foizga o‘sishi. U muhokamalarni bo‘shliqlarni aniqlash va qo‘shimcha choralarga, jumladan migratsiyani siyosiy bosim vositasi sifatida ishlatishga javob berish uchun mumkin bo‘lgan YI mexanizmiga qaratishni taklif qildi.

Energetika va ETS2

Xristodulidis payshanba kungi energiya xarajatlari va narxlarning o‘sishi bo‘yicha muhokamalarni keng qamrovli deb atadi, dastlab O‘rta yer dengizi va Markaziy Yevropa mamlakatlari, shuningdek Bolqon guruhining B4 takliflarini qo‘llab-quvvatlamagan ba’zi davlatlar endi ularni qabul qilish zaruratini tan olganini qayd etdi. U Yevropa Kengashi xulosalarida ikkinchi karbonat angidrid savdosi tizimi (ETS2) bo‘yicha kelishilgan formulirovkani olqishladi: «Joriy ko‘rinishda, kechqurun kelishilganidek, formulirovka bizni qanoatlantiradi». Uning so‘zlariga ko‘ra, Yevropa Komissiyasi tizimni joriy etishni keyingi qoldirish zaruratini tan olganga o‘xshaydi, bu tizim allaqachon yuqori energiya narxlariga duch kelayotgan xonadonlar va biznes uchun qo‘shimcha yuk bo‘lishi mumkin. U shuningdek energiya inqirozi qachon tugashini noma’lum ekanini ta’kidladi.

YI byudjeti bo‘yicha muzokaralar

YIning ko‘p yillik moliyaviy asos (MFF) bo‘yicha muzokaralarga izoh berar ekan, Xristodulidis Irlandiya raisligining pozitsiyasini qiyin deb atadi, Kipr raisligi ilgari byudjetning asosiy jihatlarida kelishuvga erishganini qayd etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, masala endi Yevropa Kengashi raisi qo‘lida, va muhokamalar, ehtimol, YIning yangi o‘z resurslari bo‘yicha aniqroq takliflarga qaratiladi. Maqsad — YI byudjetini yanada qisqartirishdan qochish yoki, agar bu muqarrar bo‘lsa, uni minimumga keltirish. Yangi daromad manbalari takliflariga ba’zi mamlakatlar reaksiyasi haqidagi savolga u ayrim davlatlar milliy ustuvorliklar tufayli ehtiyotkorlik bildirganini, ammo ba’zi g‘oyalar ijobiy qabul qilinganini javob berdi.