Asosiy ma’lumotlar

  • 2026-yil 20-oktabrdan boshlab Jinoyat kodeksining bir qancha moddalari bo‘yicha qurbon bo‘lgan bolalar bilan so‘roq va boshqa protsessual harakatlar Samarkanddagi «Najot» markazida o‘tkaziladi
  • Videyozuvlar dalil sifatida e’tirof etiladi — bolani sudga chaqirmaslik mumkin
  • 2027-yil 1-yanvardan bolalarga bepul advokatlar beriladi; 2028-yil oxiriga qadar markaz modelini boshqa hududlarga tarqatish rejalashtirilgan

Samarkandda «Najot» markazining tashkil etilishi

O‘zbekiston Prezidenti 2026-yil 14-oktabrda «Bolalarning ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi PQ–375-sonli farmonni imzoladi. Hujjat Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Bosh prokuratura, Ichki ishlar vazirligi va Sog‘liqni saqlash vazirligining taklifiga binoan Samarkandda «Barnahus» modeli asosida «Najot» bolalar markazini tashkil etishni nazarda tutadi. Markaz agentlikning Bolalarni qo‘llab-quvvatlash va ijtimoiy integratsiya markazi huzurida yuridik shaxs maqomisiz faoliyat yuritadi. Uning tashkil etilishi uchun agentlik tizimining mavjud resurslari hisobidan to‘rtta shtat birligi ajratiladi; zarur bo‘lganda soatbay to‘lov asosidagi fuqarolik-huquqiy shartnomalar orqali tarjimonlar, defektologlar, psixiatrlar, reabilitologlar va boshqa tor mutaxassislar jalb etiladi. Moliyalashtirish — Ijtimoiy himoya davlat jamg‘armasi va qonun bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Maxsus xonalarda protsessual harakatlar

2026-yil 20-oktabrdan boshlab Samarkand viloyati hududida sodir etilgan jinoyatlar qurboni bo‘lgan voyaga yetmaganlar bilan protsessual harakatlar markazning maxsus xonalarida o‘tkaziladi. Tartib so‘roq, ekspertiza uchun namunalar olish, ekspertiza o‘tkazish, ko‘rsatib tanishtirish va boshqa zarur harakatlarni qamrab oladi. U Jinoyat kodeksiga muvofiq bir qator jinoyatlar ishlari bo‘yicha qo‘llanadi: sha’nga tajovuz, jinsiy aloqaga majburlash, 16 yoshgacha bo‘lgan shaxs bilan jinsiy aloqa, 16–18 yoshdagi shaxs bilan moddiy yoki boshqa mukofot evaziga jinsiy aloqa, 16 yoshgacha bo‘lgan shaxsga nisbatan buzg‘unchilik harakatlari, shuningdek, jinsiy jinoyatlar bilan bog‘liq odam savdosining ayrim holatlari va sha’n hamda qadr-qimmatni kamsituvchi, inson hayotining intiom tomonlarini aks ettiruvchi ma’lumotlarni oshkor qilish bilan bog‘liq jinoyatlar.

O‘tkazish tartibi va qayd etish

Bolani markazga yetkazib borish va uning xavfsizligini ta’minlash holat aniqlangan joydagi ichki ishlar organlari tomonidan tashkil etiladi. Harakatlarni maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan prokuratura xodimi — interviewer, markaz psixologining xulosasi asosida o‘tkazadi; u ish bo‘yicha tergov guruhiga kiritiladi. Jarayonda bolaning qonuniy vakili va advokat, tergovchi, ekspertlar, shuningdek, markazning ijtimoiy xodimi va psixologi qatnashadi. Barcha harakatlar albatta audio va videoga yozib olinadi; yozuvlar stenogramma bilan birga ish materiallariga ilova qilinadi. Ularni markazda saqlash, uchinchi shaxslarga topshirish yoki har qanday shaklda tarqatish taqiqlanadi. Yozuvlar dalil sifatida e’tirof etiladi va bolani sudga chaqirilmasdan sud muhokamasida ishlatilishi mumkin. Shuningdek, bolaning qonuniy vakili ishtirokisiz gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, ularning yaqinlari yoki himoyachilari bilan bevosita uchrashuvi taqiqlanadi.

Bolalarga bepul advokatlar

2027-yil 1-yanvardan boshlab jinoiy ishda qurbon yoki guvoh sifatida qatnashayotgan bolalarga davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatiladi. Uni bolalar bilan ishlash bo‘yicha maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan advokatlar ko‘rsatadi. Adliya vazirligi va Advokatlar palatasi bunday advokatlarning alohida reyestrini yuritadi. 2026-yil oxiriga qadar har bir hududda xalqaro standartlar asosida kamida 10 nafar advokat o‘qitilishi kerak, bunda, Gazeta.uz ta’kidlaganidek, ayol advokatlarga ustuvorlik berilishi ko‘zda tutilgan.

Qo‘shimcha chora-tadbirlar

Farmon, shuningdek, 2026-yil dekabriga qadar Samarkand viloyat sudi binosida bolalar yoshi va ruhiy holatiga moslashtirilgan maxsus bolalar xonasini tashkil etishni nazarda tutadi. Ijtimoiy himoya milliy agentligining «1246» ishonch telefonining kechayu kunduz faoliyat yurituvchi liniyasi «Raqamli hukumat» tizimining idoralararo integratsiya platformasi orqali yagona «112» dispetcherlik xizmati bilan integratsiya qilinadi; boshqa davlat organlariga uzatilgan murojaatlarni ular qonunda belgilangan muddatlarda ko‘rib chiqishi shart. Markaz faoliyati tahlili yakunlari bo‘yicha 2028-yil dekabriga qadar mamlakatning boshqa hududlarida o‘xshash markazlar tashkil etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilishi va ular prezident administratsiyasiga kiritilishi lozim.

Bajarilish uchun mas’ul shaxslar

Farmonni bajarish uchun shaxsan mas’ul etib Bosh prokuror Nigmatilla Yo‘ldoshev va ichki ishlar vaziri Aziz Toshpo‘latov tayinlandi. Hujjat bajarilishi nazorati va mas’ul tashkilotlar ishining muvofiqlashtirilishi bosh vazir Abdulla Aripov hamda ijtimoiy himoya masalalari bo‘yicha prezident maslahatchisi — Ijtimoiy himoya milliy agentligi direktori Mansur Ollayarov zimmasiga yuklandi.