Asosiy ma’lumotlar

  • DJI va Insta360 ixcham kameralarning jahon savdosining 90 foizidan ortig‘ini egallaydi; GoPro sentyabrda bankrotlikdan qutqarildi
  • Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilari o‘tgan yili dunyodagi barcha elektromobillarining deyarli uchdan ikki qismini sotdi
  • Yevropaliklarning 90 foizdan ortig‘i xitoy texnologiya kompaniyalariga ma’lumotlarini ishonib topshirmaydi; AQSh va Yevropa boj va cheklovlar joriy etmoqda

Aksiya kameralaridan elektromobillargacha: xitoyliklar g‘arb brendlari oldinga o‘tmoqda

GoPro tarixi iste’mol texnikasi bozoridagi o‘zgarishlarning ramziga aylandi. 2015-yilda amerika kompaniyasi yetakchi edi: taxminan 6,6 mln qurilma sotilgan va aksiya kameralari bozorining 70 foizdan ortig‘i unga tegishli edi. Bugungi kunda, Deutsche Welle ma’lumotlariga ko‘ra, sohaning pioneri omon qolish uchun kurashmoqda — sentyabr oyida u bankrotlikdan qutqarildi. Asosiy raqobatchilar 2019-yilda bozorga chiqqan xitoyning DJI va 2021-yilda chiqqan Insta360 bo‘ldi, ular hozir ixcham kameralarning jahon savdosining 90 foizidan ortig‘iga ega. Foydalanuvchi Aleksandr Xannemann DW’ga aytganidek, taxminan ikki yil oldin GoPro’dan Insta360’ga o‘tgan va taxminan 80 km/soat tezlikda ham yaxshiroq suratga olish sifatini qayd etgan.

Hodisa miqyosi

GoPro holati yagona emas. DW qayd etishicha, taxminan 2010-yildan boshlab xitoy brendlari iste’mol elektronikasida — aqlli televizorlardan robot-changyutgichlargacha — g‘arb raqobatchilarini nafaqat quvib o‘tdi, balki ularni ortda qoldirdi. Xitoyda 20 yildan ortiq ishlayotgan kanadalik tadbirkor Kris Pereyra xitoy mahsulotlari arzonligicha qolganini, ammo sifati yuqori bo‘lganini aytadi; uning bahosicha, dunyodagi yangi iste’mol texnologiya mahsulotlarining yarmidan ko‘pini endi xitoy kompaniyalari yetkazib beradi. O‘tgan yili BYD va Xpeng kabi xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilari dunyodagi barcha elektromobillarning deyarli uchdan ikki qismini sotib, Tesla’ni ortda qoldirdi. Robot-changyutgichlar bozorida xitoy brendlari hukmron, amerika pioneri iRobot esa raqobat qilishda qiynalmoqda.

Muvaffaqiyat sabablari

Xitoy firmalariga chet elga chiqishda yordam beruvchi iMpact konsalting kompaniyasi asoschisi Pereyra muvaffaqiyatni Shenchjen, Xanchjou va Shanxaydagi qattiq ichki raqobat, yuqori darajada integratsiyalashgan ta’minot zanjirlari va innovatsiyalarni tez joriy etish imkonini beruvchi biznes madaniyati bilan bog‘laydi. Boshqa omillar qatorida sanoat avtomatlashuvi, ishlab chiqarishda sun’iy intellektdan foydalanish, tartibga soluvchilarning tezkorligi va nisbatan arzon ishchi kuchi bor, bu esa pastroq xarajatlar va tezroq innovatsion sikllarni ta’minlaydi. Amerika Prolo Ring startapining asoschisi Joui Chen o‘z mahsulotlari ishlab chiqarishi deyarli to‘liq Shenchjenda joylashganini ta’kidlab, shunday dedi: «Shenchjendagi ta’minot zanjiri xarajatlarni kamaytirish va mahsulotni tez ishlab chiqish uchun deyarli muqarrar».

Ishonch va xavfsizlik muammosi

Xitoy texnikasining mashhurligiga qaramay, xavotirlar saqlanib qolmoqda. DW havola qilgan so‘rov ma’lumotlariga ko‘ra, yevropaliklarning 90 foizdan ortig‘i xitoy texnologiya kompaniyalariga ma’lumotlarini ishonib topshirmaydi, amerikaliklarga ishonchsizlik bildiruvchilar taxminan 80 foiz; nemislar eng katta ishonchsizlik bildirgan. DJI va Insta360 mahsulotlaridan foydalanadigan nemis sayohat-bloggeri Nadin uyda faqat nemis kompaniyasining robot-changyutgichidan foydalanishini, ma’lumotlarni nemis me’yorlariga muvofiqligi sababli, robot-changyutgichlarning kameralari va mikrofonlari buzib kirilgan holatlarga havola qilib aytdi. Pereyra xitoy kompaniyalari chet elda «ishonch premiyasi» to‘lashini va mahsulot hamda narx bo‘yicha ayniqsa raqobatbardosh bo‘lishi kerakligini qayd etadi. Xitoy kompaniyalari Yevropa ma’lumotlarni himoya qilish me’yorlariga rioya qilishini bildiradi, biroq DW ta’kidlaganidek, AQSh va Xitoy qonunlari ma’lumotlarni hokimiyat organlariga topshirishni talab qilishi mumkin, nemis amaldorlari esa Yevropa serverlaridan chet elga ma’lumot uzatish nazoratining cheklanganligiga ishora qiladi. Xitoy kompaniyalari, shuningdek, josuslik xavflari, jumladan elektromobillar kabi ulangan qurilmalarga oid holatlar bo‘yicha tekshiruvlarga duch kelmoqda.

Savdo to‘siqlari va G‘arb javobi

Xavfsizlik muammolari va savdo defitsiti fonida AQSh va boshqa bir qator g‘arb davlatlari xitoy kompaniyalariga boj, qora ro‘yxatlar va qattiq talablar joriy etmoqda. Iyul oxirida Tramp ma’muriyati AQShdan tashqarida ishlab chiqarilgan gumanoid robotlar importini taqiqladi. Xitoyning Primebot robot ishlab chiqaruvchisi vakili DW’ga cheklovlarni barcha xitoy kompaniyalari sezayotganini aytib, dedi: «Mahalliy amerika kompaniyasi bilan hamkorlik izlashimiz mumkin. Yana bir mumkin bo‘lgan variant — u yerda zavod qurish». Yevropa Ittifoqi va Yevropa davlatlari ham yangi bojlarni ko‘rib chiqmoqda. Pereyra ikki tendensiyani bashorat qiladi: ishlab chiqarishni chet elga ko‘chirish — maqola ma’lumotlariga ko‘ra, BYD bu yilning keyingi davrlarida Vengriyada Yevropadagi birinchi yengil avtomobillar zavodini ochadi — va xitoy brendlari g‘arb kompaniyalari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqobat qiladigan premium segmentga e’tiborning siljishi. Britaniya IT-uskunalar mutaxassisi Kaz Myorchant g‘arbdagi kichik kompaniyalar geografik bo‘shliqlar yoki xitoy firmalari bilan hamkorlik izlashi kerakligini hisoblaydi. Pereyra esa Yevropaning asosiy muammosi sifatida tartibga soluvchilarning sekinligini ataydi: «Xitoy tartibga soluvchilar nima qilish mumkinligini juda aniq va tez aytadi. Agar javobni haftalar o‘lab kutsangiz, biznesni yo‘qotasiz».