Asosiy ma’lumotlar
- Claude sun’iy intellekt modeli CEPI, VOZ va INRB bilan birgalikda KDRdagi Ebola epidemiyasi ma’lumotlarini tahlil qilishda ishlatildi
- Vaziyat hisobotlari butun ish kuni o‘rniga bir soatda tayyorlanmoqda — Mari Rozelin Darnikka Belizar, VOZ
- Mutaxassislar «qora quti» muammosi va sun’iy intellektning tibbiy ta’limdagi xavflari haqida ogohlantirmoqda
Sun’iy intellekt KDRdagi Ebola epidemiyasiga qarshi kurashga yordam bermoqda
May oyidan buyon Demokratik Kongo Respublikasidagi jamoalar Ebola Bundibugyo virusi shtammiga qarshi kurashmoqda. Tibbiyot xodimlari har kuni uylarni tekshirib boradi, tuzalgan va vafot etganlarni qayd etadi hamda shubhali alomatlar bo‘lgan odamlarni tibbiyot muassasalariga yo‘naltiradi. Anthropic kompaniyasining hisobotida ma’lum qilinishicha, bu yozuvlar raqamlashtirilgan va javoblar hamda xabarlarni tahlil qilish uchun Claude modelidan foydalanilgan. Tadqiqotda CEPI, VOZning Afrika bo‘yicha mintaqaviy byurosi va INRB milliy biotibbiy tadqiqotlar instituti ishtirok etdi. Ma’lumotlarni tahlil qilish jarayonida epidemiyaning potensial zonasi aniqlandi va tibbiyot mollari zaxiralari asosiy nuqtalarga hamda yuqori xavfli tumanlarga oldindan yetkazildi.
Bir ish kuni o‘rniga bir soatda tayyorlanadigan xulosa
«Operativ xulosa butun ish kuni o‘rniga bir soatda tayyorlanadi», — dedi VOZning Afrika bo‘yicha mintaqaviy byurosi favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik bo‘yicha direktori Mari Rozelin Darnikka Belizar World Health Summit nutqida. Uning so‘zlariga ko‘ra, sun’iy intellekt epidemiyalarning tarqalishini tezroq baholashga va tibbiy yordamni aniqroq yo‘naltirishga yordam beradi. Sog‘liqni saqlash organlari mumkin bo‘lgan epidemiyaga qanchalik erta javob bersa, yordamni shunchalik yaxshi tashkil etish mumkin.
Haddan tashqari yuklangan tibbiyot xodimlarini qo‘llab-quvvatlash
Liondagi VOZ Akademiyasi direktori Tomas Zapata paradoksga e’tibor qaratdi: dunyoda tibbiyot mutaxassislari hech qachon bunday ko‘p bo‘lmagan va texnologiyalar misli ko‘rilmagan darajada rivojlangan, biroq kadrlar tanqisligi katta va xizmatlarga talab o‘sib bormoqda. U sun’iy intellektni maqsadga erishish vositasi deb biladi, o‘z-o‘zidan maqsad emas, va uning ikki asosiy rolini ko‘radi: yordam tashkilotini o‘zgartirish va tibbiyot xodimlarini tayyorlashni moslashtirish. CARE tashkilotining 15 yildan ortiq front chizig‘idagi tajribaga ega katta texnik maslahatchisi Sesiliya Mbaka ta’kidlaydi: agar sun’iy intellekt rutin ishlarni o‘z zimmasiga olsa, shifokorlarda g‘amzoratning shaxsiy jihatlari uchun — savol berish, tinglash, tekshiruv va bemorlarni yo‘naltirish uchun ko‘proq vaqt qoladi.
Ishonch va mahalliy vaziyat
Epidemiolog Maksimilian Gerler, mavjud baholarga ko‘ra, KDR qishloqlarida o‘limlarning qariyb 50 foizi tibbiyot muassasalaridan tashqarida sodir bo‘lishini qayd etdi. Mahalliy sog‘liqni saqlash tizimi bosim ostida va epidemiyaga tayyor emas edi: har kuni minglab himoya kostyumlar kerak. Germaniya yaqinda yordam hajmini 21 million yevraga oshirdi. Mutaxassislar ta’kidlaydi: sun’iy intellekt yordamni tashkil etishni qo‘llab-quvvatlashi mumkin, ammo o‘z-o‘zidan aholining tibbiyot muassasalariga bo‘lgan ishonchini ta’minlay olmaydi.
«Qora quti» muammosi
Dartmut universiteti Geysel maktabining tibbiy ta’lim va informatika professori Tomas Tezen tushuntirish muammosini tasvirlab berdi: «Ular shablonlarni juda mohirona taniydi, lekin bu qanday shablonlar ekanligini bizga tushuntirishda juda yomon». Uning so‘zlariga ko‘ra, Claude yoki ChatGPT kabi katta til modellari xulosalarga qanday kelganini odam tushunadigan tilda izohlay olmaydi va «qora quti» bo‘lib qolmoqda. Bu faqat shaffoflikka emas, balki javobgarlikka ham tegishli: agar sun’iy intellekt noto‘g‘ri tavsiya bersa, kim javob beradi. Mbaka ta’kidlaydiki, sun’iy intellekt shunchaki natijalar berib qolmasdan, qaror qabul qilishni haqiqiy ma’noda qo‘llab-quvvatlashi kerak.
Sun’iy intellekt va tibbiyot xodimlarini tayyorlash
Tezen ta’limda ham xavflarni ko‘radi: qidiruv tizimlari orqali qidirish va chat-botlarni solishtirgan tadqiqotda chat-botdan foydalangan talabalarning bilimlari yuzaaroq va yomon mustahkamlangan bo‘ldi. «Agar o‘qish bo‘yicha butun kognitiv ishni chat-botga topshirsak — bu samarali bo‘lishi mumkin, ammo siz hech narsani o‘zlashtirmaysiz», — deb qayd etdi u. Uning fikricha, tibbiyotda texnik yordamsiz ham to‘g‘ri qaror qabul qilish muhim, shuning uchun sun’iy intelektni avvalo yuklamani kamaytiradigan joylarda qo‘llash lozin, mustaqil o‘qish esa bilimlarni uzoq muddatli o‘zlashtirish kerak bo‘lgan joyda asosiy rolni saqlab qolishi kerak.
