Asosiy ma’lumotlar

  • Qatar amiri Eron hujumini suverenitet buzilishi deb atadi va mamlakat inqirozdan kuchayib chiqishini aytadi
  • Qatar daromadlari birinchi yarim yilda 42 foizga, xarajatlar 14 foizga kamaydi; neftdan tashqari sektorlar yalpi ichki mahsulotning taxminan 80 foizini beradi
  • Qatar North Field loyihasi, AQShdagi Golden Pass Suyuq gaz loyihasi va mintaqaviy mojarolarda vositachilikni kengaytirishni davom ettiradi

Amir inqiroz va suverenitet haqida

Qatar amiri shayx Tamim bin Hamad Al Tani seshanba kuni Dohada Shura kengashining (Maslahat kengashi) yillik sessiyasi ochilishida so‘zlagan. U Qatar «Eron tomonidan o‘z hududiga hujumga uchraganini, bu suvereniteti, xalqaro huquq normalari va qo‘shnichilik tamoyillarining ochig‘-oshkor buzilishi» deb aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, Qatar har doim mojarolarni muzokaralar va diplomatik vositalar orqali hal qilishni afzal ko‘rgan, ammo muloqotga tayyorlik mamlakatni himoya qilishdan voz kechish degani emas: suverenitetni himoya qilish huquqi, amir ta’kidlaganidek, kengroq urushning oldini olishga intilishga zid emas. Eron, Euronews xabariga ko‘ra, urush paytida qo‘shnilardan faqat AQSh manfaatlariga hujum qilganini doimiy ravishda ta’kidlaydi.

Strategiyaning to‘rt elementi

Amirning aytishicha, inqiroz davrida Qatar uchta javobgarlikni bir vaqtda o‘z zimmasiga oldi: suverenitetni himoya qilish, energiya xavfsizligi va jahon iqtisodiyotidagi rolni bajarish hamda diplomatiya uchun eshiklarni ochiq saqlash. Uning so‘zlariga ko‘ra, strategiyaning to‘rtta asosiy elementi shunga asoslanadi: urushga tortilmasdan mamlakatni qat’iy mudofaa qilish; asosiy xizmatlar, ta’minot zanjirlari va iqtisodiy faollikni saqlash; o‘t ochishni to‘xtatish va suv yo‘llarini ochishga ko‘maklashish; shuningdek, muzokaralarga chaqiriq va mojaroni tinch yo‘l bilan hal qilishga qaytish imkoniyatlarini izlash. U barqarorlik «inqiroz paytida tug‘ilmaydi», balki oldindan rejalashtirish natijasi ekanini ta’kidlagan.

Mintaqaviy xavfsizlik

Mintaqadagi mojarolar kengayib borayotgan bir paytda amir Fors ko‘rfazi hamkorlik kengashi (FKK) mamlakatlari xavfsizligi, ularning suvereniteti va barqarorligini himoya qilish «muhokama qilinmaydigan masala» ekanini aytgan. U Fors ko‘rfazida va Ormuz bo‘g‘ozida kemachilikni ta’minlash hamda energiya, suv obyektlari va fuqarolik infratuzilmasini himoya qilish bo‘yicha sa’y-harakatlarni ikki barobar oshirishga chaqirgan.

Iqtisodiyot: zarba va moslashuv

Amir Qatar jahon Suyuq gazining taxminan beshdan bir qismini yetkazib berishini va yetkazib berishdagi har qanday buzilish bozorlar va iste’molchilarga tez ta’sir qilishini eslatgan. Ormuz bo‘g‘ozining yopilishi bilan birga Ras-Laffan sanoat shahridagi bir qator energiya obyektlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri zarar yetkazilishi, uning so‘zlariga ko‘ra, mamlakat eksportining katta qismini buzgan. U yilning birinchi yarim yilligida umumiy daromadlar 42 foizga, davlat xarajatlari esa 14 foizga kamayganini, ammo asosiy xizmatlar va rivojlanish ustuvorliklari zarar ko‘rmaganini ma’lum qilgan. Neft-gazdan tashqari sektorlar o‘sishda davom etib, yalpi ichki mahsulotning taxminan 80 foiziga yetgan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi ham o‘sishda davom etgan. Amir inqirozgacha bo‘lgan siyosat — zaxiralarni mustahkamlash, davlat qarzini kamaytirish, neftning konservativ narxlariga asoslangan byudjetlashtirish va neftdan tashqari daromadlarni rivojlantirish — hozircha inqiroz oqibatlarini yutish imkonini berganini ta’kidlagan.

Kelgusi rejalar

Amirning so‘zlariga ko‘ra, Qatar maqsadi inqirozgacha holatga qaytish emas, balki tiklanishni iqtisodiy diversifikatsiyani tezlashtirish uchun sakrash to‘si sifatida ishlatishdir. Energetika sohasidagi rejalar Suyuq gaz ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish uchun North Field gaz loyihasini kengaytirish, AQShdagi Golden Pass loyihasini rivojlantirish, QatarEnergy investitsiyalarini oshirish va xalqaro hamkorlikni kengaytirish, shuningdek, neft kimyosi, quyosh energetikasini rivojlantirish va suv xavfsizligini mustahkamlashni o‘z ichiga oladi. Amir oziq-ovqat xavfsizligi, qishloq xo‘jaligi, texnologiyalar, institutsional samaradorlik, ta’limga investitsiyalar va raqamli transformatsiyani ham ustuvorliklar deb atagan.

Falastin masalasi va vositachilik

Amir Falastin masalasi Qatar uchun ustuvorlik ekanligini aytib, G‘azo sektorida sodir bo‘lgan voqea «shubhasiz, genotsid» ekanini va aybdorlar javobgarlikdan qochmasligi kerakligini aytgan. U G‘arb qirg‘og‘ida isroillik ko‘chmanchilarning falastinliklarga hujumlari, Masjidul Aqso‘ga takroriy reydlar va, uning so‘zlariga ko‘ra, xalqaro huquq, BMT Nizomi va xalqaro gumanitar huquqning ko‘plab buzilishlari bilan bog‘liq xavflar haqida ogohlantirgan. Euronews xabariga ko‘ra, Isroil bosh vaziri Benyamin Netanyaxu Qatarni «dushman davlat» deb atab, qayta-qayta keskin tanqid qilgan. Amir, shuningdek, Qatar Sudanda, Liviya, Yaman va Somalidagi inqirozlarni hal qilishda vositachilikni davom ettirishini tasdiqlagan.