Asosiy ma’lumotlar
- Boali atrofidagi o‘rmonlarni ko‘mir uchun kesish Mbali daryosida suv sathi va kislorodni pasaytirib, baliq ko‘payishini qiyinlashtirmoqda
- Baliqchilar ov kamaygani va baliq maydalashib qolganini xabar qilmoqda; Boali bozorida tanqislik sezilmoqda
- WWF: Afrikada dunyodagi eng yuqori aholi jon boshiga chuchuk suv baliq ovi — yiliga 2,6 kg
Mbali daryosi baliqdan mahrum qolmoqda
Markaziy Afrika Respublikasining janubi-g‘arbiy qismida, Boali shahri yaqinidagi Mbali daryosida baliqchi Jan-Romo Sengemboli to‘rlarini deyarli bo‘sh ko‘tarib chiqmoqda. «Baliq ovlash dahshatli», — dedi u AFP muxbiriga, asosiy muammo daraxtlarning ommaviy kesilishi ekanligini qo‘shib. Uning so‘zlariga ko‘ra, daraxtlar yo‘q bo‘lsa, yer yonib ketadi, suv yanada qurib, baliq qolmaydi.
O‘rmonlarni kesishning ta’sir mexanizmi
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, o‘rmonlarni kesish daryodagi suv sathini pasaytirib, uni loyqalashtiradi va kislorod miqdorini kamaytiradi, bu esa baliq ko‘payishini qiyinlashtiradi. Suv va o‘rmon xo‘jaligi vazirligi mutaxassisi Yves Kaengonza daryo o‘zani atrofidagi daraxtlarni kesish suvning loyqaligini oshirib, kislorod darajasini pasaytirib, uvildiriq joylarini vayron qilishiga olib kelishini tushuntirdi: «Chuqurlik yetarli bo‘lmaganda, baliq panohini yo‘qotadi. U ko‘payolmaydi. Natijada baliq soni kamayadi».
Bozorda tanqislik
Boali bozorida sotuvchilar o‘z savatlariga baliq topib kelishga tobora ko‘proq qiynalmoqda. «Baliq kamayib bormoqda, talab esa o‘sib bormoqda. Xaridorlar hatto Bangidan zaxira olish uchun kelmoqda. Natijada hatto biz, Boaliliklar ham yetarli baliqqa ega bo‘lolmayapmiz», — dedi sotuvchi Flor Vagbele, tanqislik jiddiy muammoga aylanganini qo‘shib. Baliqchilar, shuningdek, baliq maydalashib qolganini xabar qilmoqda: Sengemboli buni issiqlik to‘lqinlari va iqlim o‘zgarishi bilan bog‘laydi — ilgari sazan kattaroq bo‘lgan.
Ko‘mir daromad manbai sifatida
Ko‘mir ishlab chiqarish Boali atrofidagi o‘rmonlarda o‘sib borayotgan biznes: ko‘mir dunyodagi eng qashshoq mamlakatlardan biri bo‘lgan mamlakat bo‘ylab, ayniqsa maishiy yoqilg‘iga talab yuqori bo‘lgan poytaxt Bangida sotiladi. Gbaho qishlog‘idan ko‘mir ishlab chiqaruvchi Sen-Sir Gaba oqibatlarni tan oldi: avgustdan boshlab ko‘pincha qurg‘oqchilik davri boshlanadi, suvlar qurib, aholi asosiy ehtiyojlar uchun kurashishga majbur bo‘ladi. «Hozircha tirik qolish uchun ko‘mir ishlab chiqarishdan boshqa tanlovimiz yo‘q», — dedi u.
WWF konteksti va global kun tartibi
O‘tgan yilgi WWF hisobotiga ko‘ra, Afrikada dunyodagi eng yuqori aholi jon boshiga yillik chuchuk suv baliq ovi — o‘rtacha 2,6 kg. Tashkilot o‘rmonlarni kesish oqim rejimiga va suv haroratiga ta’sir qilib, tuproq eroziyasi tufayli loyqalanishni kuchaytirishini, chuchuk suv baliqlari uchun xavflar esa ko‘pincha ko‘zga tashlanmasligi va yer usti turlariga tahdidlardan farqli o‘laroq, e’tiborga olinmasligini qayd etdi. WWF, shuningdek, Afrika chuchuk suv ekosistemalariga to‘g‘onlar va sug‘orish kanallari qurilishi, yerlar va botqoqlarning qishloq xo‘jaligi yerlariga aylantirilishi, shaharlashuv va foydali qazilmalar qazib olish zarar yetkazayotganini bildirdi. Shu bilan birga, Armanistonda bo‘lib o‘tayotgan BMT biologik xilma-xillik sammitida deyarli 200 mamlakat o‘rmonlarni kesish, ifloslanish va tabiiy resurslardan haddan tashqari foydalanishga qarshi kurashni muhokama qilmoqda.
