Asosiy ma’lumotlar

  • 1–26 oktabrda Toshkentda me’yori 23,7 mm bo‘lganda 3,9 mm yog‘in tushdi — bu deyarli 6 barobar kam.
  • O‘tgan o‘n yillikda sovuq yarim yilda noqulay meteorologik sharoitlar 57 foizga ko‘paygan.
  • 25–26 oktabrda chang massalari Toshkent shahri va viloyatni, shuningdek Sirdaryo va Jizzax viloyatlarining bir qismini qamrab olgan.

Tabiiy omillar havoning ifloslanishini kuchaytirmoqda

O‘zbekistonda, xususan Toshkentda havoning ifloslanishi faqat inson faoliyatidan kelib chiquvchi manbalar bilan emas, balki noqulay meteorologik sharoitlar va tabiiy omillar bilan ham bog‘liq. Buni texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori, Iqlim o‘zgarishi milliy markazi direktori Farrux Sattarov ma’lum qildi, deb yozadi Zamon.uz. Uning aytishicha, bu yerda asosiy rolni kam yog‘in, shamol va atmosfera havosining tabiiy almashinuv jarayonlari o‘ynaydi.

Yog‘inlar me’yorga nisbatan deyarli olti barobar kam

26 oktabrgacha Toshkentda oylik me’yor 23,7 mm bo‘lganda jami 3,9 mm yog‘in tushdi — bu me’yorga nisbatan deyarli 6 barobar kam. Yog‘in miqdorining kamligi havodagi chang zarralarini yuvib tashlash jarayonini susaytiradi va ularning atmosferada to‘planishi uchun sharoit yaratadi. Ilmiy kuzatishlar ma’lumotiga ko‘ra, o‘tgan o‘n yillikda sovuq yarim yilda kuchli shamol va kam yog‘in bilan bog‘liq noqulay meteorologik sharoitlar avvalgi yillarga qaraganda 57 foizga ko‘paygan, bu esa havoning tabiiy o‘z-o‘zidan tozalanishini qiyinlashtiradi.

Sun’iy yo‘ldosh monitoringi chang massalarini aniqladi

Ekologiya va iqlim o‘zgarishi vazirligi havoning sifatini nafaqat yerdagi monitoring stansiyalari, balki sun’iy yo‘ldoshlar yordamida ham kuzatib boradi. 1–26 oktabr oralig‘ida sun’iy yo‘ldosh suratlari SILAM modeli bo‘yicha tahlil qilindi va havo sifati indeksi AQI bilan solishtirildi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, chang massalari Toshkentga va unga qo‘shni hududlarga kirib kelgan davrlarda indeks ko‘tarilgan: 4–5 oktabr kunlari yog‘inlar paytida AQI 66–71 ni tashkil etgan, keyingi kunlarda esa kam yog‘in va chang to‘planishi fonida havo sifati yomonlashgan. EUMETSAT Yevropa platformasi va Meteosat sun’iy yo‘ldoshi suratlarida 25–26 oktabr kunlari Toshkent va atrofidagi hududlar ustida yirik chang massalari kuzatilgan — bu jarayon shahar va viloyatni, shuningdek Sirdaryo va Jizzax viloyatlarining bir qismini qamrab olgan.

Bashorat va vaziyatni baholash

Mutaxassislarning bashoratiga ko‘ra, chang massalarining ta’siri va havoning ifloslanishi bilan bog‘liq noqulay sharoitlar kelgusi hafta boshigacha davom etishi mumkin. Materialda havo sifatining yomonlashishiga turli omillar ta’sir qilgani, shu bois vaziyatni to‘g‘ri baholash uchun meteorologik sharoitlar, chang massalarining harakati va monitoring ma’lumotlarini birgalikda tahlil qilish muhimligi ta’kidlangan. Shuni ham qayd etamizki, materialning rus tilidagi versiyasida monitoring Ekologiya va iqlim o‘zgarishi vazirligiga tegishli deb ko‘rsatilgan, holbuki o‘zbek tilidagi versiyada O‘zbekiston Ekologik partiyasi (Ekologik harakat) tilga olingan; nashr bu farqni izohlamaydi.

Bu nima uchun muhim

Vaziyat Toshkent, Sirdaryo va Jizzax viloyatlari aholisiga tegishli, chunki sun’iy yo‘ldosh kuzatishlari ma’lumotlariga ko‘ra bu hududlarda yirik chang massalari qayd etilgan. Amaliy jihatdan bu, yog‘inlar yetishmasligi (3,9 mm — me’yorda 23,7 mm) sharoitida havoning tabiiy tozalanishi susayganini va mutaxassislarning bashoratiga ko‘ra havo sifatining yomonlashuvi kelgusi hafta boshigacha davom etishi mumkinligini anglatadi. Vaziyatni baholash faqat bitta ma’lumot manbaiga tayanib qolmasdan, balki meteorologik ma’lumotlar, changning harakati va monitoring natijalarini birgalikda tahlil qilishni talab qiladi.